November 2010 ~ Yuyun Blog's
Blog menika namung wujud tresna kula dhumateng Basa Jawi sarta kangge pasinaon putra-putri Jawi mliginipun siswa ing SMA Negeri 5 Semarang

Sabtu, 06 November 2010

Trima Lengser

Rapat dinas kang ngrembug bab penerimaan siswa baru 1(PSB) sing diadani aneng kantor dinas pendidikan wis kawi¬witan. Para kepala sekolah kang marak rowan padha manthuk-manthuk nampa dhawuh saka kepala dinas kang lagi
par¬ing sesorah. Pak Karmin sing ngasta ing SMA favorit ing kota kono katon nyathethi isine dhawuh. Bab-bab kang wigati tan¬sah dicatheti aja nganti ana kang kata¬lumpen.
"Bapak Ibu kepala sekolah, perlu tak¬tandhesake yen penerimaan siswa baru taun iki nggunakake azas adi/, transparan, lan terbuka. Azas adil tegese ora kena emban cindhe emban siladan. kabeh pen¬dhaftar sing syarat-syarate nyukuri kudu ditampa manut daya tampung sekolah. Suwalike pendhaftar kang ora nyukupi syarat mesthi ditolak ora mawas sapa wong tuwane, tingkat ekonomi wong tu¬wane, lan uga saka golongan ngendi. Sakteruse azas keterbukaan Ian transpa¬ransi perlu dicakne amrih seleksi siswa baru bisa dikontrol dening masyarakat lan LSM sing peduli donyaning pendhidhikan.”
Dhawuh saka kepala dinas iki dudu barang anyar tumrape para kepala sekolah. Saben taun utamane sakwise jaman, reformasi tumapak, azas-azas ideal kaya ngono kuwi terus was dikumandhangake dening para pangarsane praja nadyan. prakteke bisa wae beda. Pak Karmin kang, ngasta dadi kepala sekolah ana SMA kota wis bisa ngerteni kabeh azas kuwi. Mung¬guh anggone ngecakake sakbisa-bisa di trepake kanthi maksimal Ian sakjujur jujure.
Taun iki pendhaftar murid anyar ing SMA favorit panggonane Pak Karmin mbludak. Embuh amarga program K5 ga¬gal apa amarga kualitase pendidikan ing SMA kono sing saya becik. Kanyatan saka daya tampung rong atus patang puluh, pendhaftare ana limang atusan murid. Iki ateges bakal mbuwang separo Iuwih pendhaftar. Seleksi ketat bakal diadani. Ora mung nenimbang biji Iulusan SMP nanging uga manut asile tes seleksi ma¬suk sing wis diadani dening panitia PSB sawetara wektu kepungkur.
Rapat panitia PSB kanggo netepake murid-murid sing bakal ditampa ing SMA-ne Pak Karmin enggal diadani. Bspak ke¬pala sekolah mimpin lumakune rapat sa¬ka pendhaftar limang atus pitung puluh papat bakal diseleksi lan dipilih rong atus patang puluh murid. Pak Karmin bakal nindakake kabeh dhawuh saka dinas pen¬didikan kabupaten kanthi sakmesthine. Sakwise nenimbang biji Iulusan SMP lan biji tes seleksi masuk PSB kasil diteteoake bocah rong atus patang puluh dadi murid anyar ing sekolah kono. Dhaftar murid, biji lan asile tes seleksi wis ana astane Pak karmin.
"Kanthi nenimbang azas adil, transparan lan terbuka mula taktetepake bocah¬bocah kang syarat-syarate wis nyukup kaya kang kasebutake ing dhaftar tampa dadi murid anyar ing SMA kota ke¬ne," pangandikane Pak Karmin.
"Nanging nyuwun pangapunten Pak,! wonten satunggaling perkawis," ature Pak Mustajab sing kajibah dadi ketua panitia PSB nyelani atur.
Pak Karmin nampa interupsine Pali Mustajab. Pak Mustajab terus dikepareng. ake matur. Anggota panitia PSB liyane padha mirengake ature Pak Mustajab sing sajak wigati kuwi.
Kepareng kula matur Pak menawi standart seleksi dipuntrepaken saklugunipun pramila pendhaftar nomer 153 naminipun Azis Sudrakat kepeksa mboten saged dipuntampi dados murid lan ing sekolah mrikin” ature Pak Mustajab.
“Azis Sudrajat niku sinten Pak Mustajab?”
"Menika putranipun Pak Camat." "Putranipun Pak Camat?" wangsulane Pak Karmin rada cingak.
Pak Karmin mendel. Ana rasa kang nggubel ing penggalihe. Konflik batin campur ing jajane Pak Karmin sing jembar kuwi. Yen Azis ditampa tegese wis nglanggar azas keadilan; wong nyatane bocah sing jeneng Azis Sudrajat kuwi ora nyukupi syarat dadi murid aneng sekolah kono. Nanging yen ora ditampa mesthi bakal ana prahara amarga keputusan ku¬wi bakal nglarani penggalihe Pak Camat sakkeluwarga sing dadi panguwasa ing tlatah kono. Pak Karmin tetep mendel. Mung sakwise ngunjal nafas landhung, Pak Karmin lagi entuk kekuwatan. Panje¬nergane terus ngendika menehi keputus¬an.
"Nggujengi bebener niku raosipun ka¬dos nggegem mawa panas. Nanging kula sakdrema dados bawahan. Kual aturi priksa Pak Mustajab menawi PSB taun menika Pgg!nakaken azas adil. transpa¬ran Ian terbuka. Pramila keputusan me¬nika mboten saged dipun ganggu gugat. Tegesipun kanthi kepeksa putranipun bapak Camat tetep mboten saged dipun¬tampi dados siswa wonten sekolah mriki."
Akhire keputusan kuwi final. Bocah sing jenenge Azis Sudrajat sidane ora ditampa. Dina pengumuman penerimaan siswa baru wis teka. Kabeh pendhaftar, nampa amplop isi diuwang selembar. Isine surat iku ngenani keputusan ditam¬pa apa ora dadi siswa anyar ing sekolah kuwi. Ora wurung layang pengumuman kuwi tiba aneng astane Pak Camat sakluwarga. Ngerti yen putrane ora ditampa ana sekolah favorit kuwi, Pak Camat kepeksa melu campur tangan.
Esuk iku uga Pak Camat telpun me¬nyang sekolah. Telpun ditujokake lang¬sung marang Pak Karmin. Kebeneran Pak Karmin ora tindakan mula panjenengane dhewe sing nampa tilpun iku. Sakwise dijawab, Pak Camat enggal ngendi¬ka mungguh gatine nelpun.
"Pak Karmin, nuwun sewu aku njaluk tulung marang panjenengan. Cekak raos muridku titip anakku Azis supaya ditampa ana sekolah panjenengan. Mbokmenawa dudu perkara angel tumrap panjenengan ngloloske mung bocah siji.
"Nyuwun agenging pangaksami Pak Camat. Keputusan sampun kelajeng di¬pundamel. Menawi kedah dipunralat me¬napa mangke mboten dados masalah enggal."
"Wis borong panjenengan; borong kawicaksanan panjenengan. Pokoke aku manut. Mesthine panjenengan luwih, ngerti kahanane ing lapangan. Saiki nge¬ne Pak Karmin, apik-apikan wae panje¬nengan njaluk behungah apa kanggo mi¬nangkani panyuwunku mau."
“Sepindhah malih tadhah deduka Pak Camat kula ajrih. Kula ajrih kaliyan ukum lap bebener."
"Dhasar Saminl" pangandikane Pak Camat kasar karo nutup tilpune.
Pak Karmin rada kesenggol harga dhi¬ripe. Wong nggujengi aturan kok disebut-sebut wong samin. Ing kamangka wong samin kuwi rak pejuwang sing anti kolo¬nialisme?! Kareben wae. Rumangsane wong samin kuwi wong elek ing kamang¬ka durung mesthi para pejabat kaya Pak Camat kuwi duwe nasionalisme sing dhuwure kaya wongwong samin nalika semana.
Urusane nyata ora mandheg semono. Anggone Pak Karmin nolak ajakan kolusi cilik-cilikan saka Pak Camat dadi kedawa dawa. Ngibarate kaya emprit abuntut bedhug. Pak Camat rumangsa disepelekae. Sakatase guru kok wani nantang nguwasa. Apa ora kelakon kuwalat kaya jambu mete?! Ngono pangancame Pak Camat. Nyatane temenan. Pak Camat, lapor menyang dinas pendidikan, kabupaten, Masalah kuwi dadia gendaana nang dinas pendidikan kabupaten. Let telung dina ana panggilan kang ditujokke marang Pak Karmin supaya ngadhep kepala dinas pendhidhikan kabupaten kono.
Ana ngarsane kepala dinas Pak Kar¬min diwejang entek-entekan. Kepala Dinas dhewe sing menehi sesorah. Beja ora, arepa wong liya sing nyekseni 'breiting' kuwi dadi rasa isinne ditanggung dhewe. Nanging wong kaya Pak Karmin wus ora due rasa was sumelang babar blas, marga kang dilakoni nganggo Iandhesan.
"Pak .... Kula mboten mangertos kalepatan kula."
"Kaluputan panjenengan mung siji, yaiku panjenengan ora rumangsa luput!"
"Kula tambah bingung Pak."
"Anggone panjenengan nolak pamun¬dhute Pak Camat kuwi sing njalari gerah penggalihe Pak Camat. Kuwi kesalahan panjenengan.!"
"Kula namung ngugemi dhawuh pan¬jenengan nalika rapat PSB. Panjenengan dhawuh bilih PSB badhe ngetrapaken azas adil, transparan, lan terbuka."
"Kabeh kuwi isih normatif Pak. Trap¬trapane rak bisa digawe luwes. Mesthine rak ana istiiah kebijaksanaan?! Masaka panjenengan ora ngerti!"
"Sakniki kados pundi saenipun?"
"Wis awake dhewe kudu ngalah karo kersane panguwasa. Saiki aku njaluk pu¬trane Pak Camat kudu ditampa ana SMA Panjenengan."
"Menawi kedah dipuntampi lajeng menapa ginanipun wonten pranatan?"
"Cukup Pak Karmin. Aku emoh debat. Aku dudu ahli filsafat kaya panjenengan. Cekak aose panjenengan gelem ngralat keputusan kuwi apa ora?”
Nuwun sewu Pak. Kula niki tiyang alit. Nanging harga dhiri kula niki gumantung pengucap kula. yen keputusna kedah diralat kula mboten saged nanging yen Azis putranipun Pak Camat pengin sekolah wonten SMA favorit panggenan kula temtu kemawon saged kawujudan kanthi satunggaling bebana."
"Bebanane apa?"
"Panjenengan sekseni wiwit dinten punika kula trimah lengser. Kula trimah dados guru limrah dene jabaten kepala sekolah kula pasrahaken pihak pemkab, mangsa borong."
Mbeguguk ngutha waton pindha ra¬den Bimasena kang kagelan atine, Pak Karmin wis ora peduli maneh marang dukane kepala dinas pendidikan kabupaten kono. Panjenengane trima masrahake ja¬batan kepala sekolah kang wis dilakoni sawetara wektu. Tumrape Pak Karmin jabatan kuwi amanah kang bakal dijaluk (tanggung jawabe ing donya Ian akhirat, lan ora suwe SK pelengseran engga, sing dianti-anti Pak Karmin kelakon diterbitake dene Azis Sudrajat putrane Pak Camat kuwi, kelakon ditampa dadi murid ing sekolah favorit kono.
Wadaslintang, 23 Juli 2004

Atur pambagya saking kulawarga

Nuwun, panjengnengipun para sesepuh ingkang. Bapak-bapak ibu-ibu rombongan saking kulawarga kadang besan ingkang kinumartan saha para rawuh kakung miwah putri ingkang minulya.
Mugi Gusti tansah paring karaharjan, ketentreman saha kawilujengan dhumateng kula panjenengan sedaya.
Kepareng sumela atur nggempil kamardikan panjenengan sekaliyan, kula minangka sesulihipun bapak/Ibu Siswadi sakulawarga, ngaturaken sugeng rawuh dhumateng panjenengan sedaya.
Muji syukur konjuk dhumateng Gusti ingkang Maha Asih dene sampun lumampah Bapak Ibu Siswadi angenipun kagungan kersa ndhaupaken putra-putrinipun ingkang nama Bagus Taufik Agung kaliyan Rara Ervin Indah rikala dinten Setu surya kaping 7 Juli 2008 wanci tabuh 18.30 wonten ing Gedung Badan Diklat Prov. Jateng Semarang kanthi wilujeng mboten kirang satunggal punapa.
Dhumateng para rawuh sedaya, mugi kersa paring donga pangestu dhumateng temanten kekalih, saengga tansah pinayungan rahmat saha barokahipun Gusti . Temanten tansah raharja, bagya mulya Ian antut runtut dumugi kaken ninen. Mboten kesupen mugi¬mugi enggal dipunparingi momongan ingkang bekti dhumateng rama-ibunipun, agami, bangsa tuwin negari. Amin.
Para rawuhingkang minulya, mboten kesupen Bapak ibu Siswadi sakulawarga aturaken agunging panuwun awit sumbangsih saha pambiyantu panjenengan sedaya. Ingkang awujud punapa kemawon saengga Bapak Siswadi sekaliyan saged ngawontenaken pahargyaning wekdal punika. Mugi-mugi sedaya amal kesaena panjenengan sedaya pikantuk piwales saking Gusti Ingkang Maha Agung.
Ing wasana, Bapak/ Ibu Siswadi Sekaliyan ngaturaken pangapunten, menawi anggenipun nampi rawuhipun panjenengan sedaya, nyawisaken papan tuwin palenggahan Ian anggenipun caos pasugatan mboten ndadosaken renaning penggalih.
Minangka panutuping atur, saking kula piyambak manawi kathah cicir cewet atur saha kirang trapsila anggenipun matur, kula nyuwun pangapunten. Matur nuwun

Pidhato Ketua Karang Taruna

Nuwun, para pinisepuh ingkang kinurmatan, mudha – mudhi anggota karang taruna kampung / dhusun Karangrejo ingkang kula tresnani.
Muji syukur konjuk ing pangarsanipun Gusti Ingkang Maha Agung, awit kita sadaya saged makempal ing wekdal saha papan mriki saperlu angadani pepanggihan utawi rapat mudha-mudhi.
Sedaya menika saged kalampahan awit kita sadaya taksih pinayungan lan awit berkahipun Gusti Ingkang Maha Agung.
Sedherek kula mudha – mudhi ingkang kula tresnani,
Kula minangka ketua karang taruna ing rumaos suka bagya, awit sedherek kula gadhah gegayuhan ingkang Iuhur, inggih menika makempal saperlu rapat kangge pirembagan bab wigati menapa kemawon ingkang tundhonipun kangge kemajenganing karang taruna kampung Karangrejo mriki.
Menika mratandhani bilih mudha-mudhi ing mriki sami sadhar dhumateng maknaning paguyuban, lan gadhah pepenginan kangge majengaken paguyuban karang taruna mriki.
Awit saking menika, kula suwun mugi – mugi pepenginan wau saged kaleksanan lan pepanggihan menika saged ngasilaken pirembagan ingkang mentes Ian saged murakabi dhateng sedaya warga paguyuban mliginipun, lan masyarakat kampung Karangrejo umumipun.
Dhumateng ingkang gadhah pangertosan menapa kemawon, mugi saged nularaken dhateng kadang sanesipun, amrih mudha – mudhi ing mriki sages tambah seserepan saha saged nyengkuyung dhateng kemajengan paguyuban.
Satunggal Ian satunggalipun mugi caos penget, manawi wonten tumindak ingkang nalisir saking garising leres, supados sedayanipun tansah saged lumampah ing tumindak leres, saengga saged dados tuladha tumrap para mudha sanesipun kampung Karangrejo mriki.
Kula kinten cekap semanten atur kula, nyuwun pangapunten bilih wonten tetembungan ingkang kirang mranani penggalih saha solah bawa ingkang kirang trep. Ing wasana sugeng pirembagan lan wekdal kula aturaken saprayoganipun dhumateng pranata cara.
Matur nuwun.

Tanggap Wacana ing Pahargyan Warsa Enggal/Tahun Baru

Nuwun, Bapak ibu para sesepuh, pinisepuh ingkang tansah kula bekteni, saha para kanca ingkang kula tresnani.
Puji pudyastuti sumangga kita aturaken dhumateng Gusti Ingkang Maha Welas saha Asih, awit saking rahmatipun kita sedaya tansah pinaringan kawilujengan saengga saged makempal wonten papan menika, saperlu rawuh wonten ing acara malem pengetan mapag warsa enggal 1 Januari 2010.
Tahun 2009 sampun kita lampahi kanthi tumindak ingkang sae menapa ingkang awon. Tumindak sae lan awon kala wau kedah kita dadosaken kaca benggala kangge taun-taun salajengipun. Tumindak ingkang sae kedah kita tansah dadosaken tuladha, dene tumindak awon kedah kita tilar sampun ngantos kita ambali malih ing taun salajengipun. Tumrap kanca ingkang ingkang dereng saged sinau ing pawiyatan kanthi tumemen, mugi-mugi ing warsa enggal mangke saged tumemen anggenipun ngangsu kawruh langkung sregep sampun kesupen tansaya ndedonga dhumateng Gusti saengga kaparingan gampil samudayanipun lan pikantuk biji ingkang maremaken.
Para rawuh ingkang minulya, naming menika ingkang saged kula aturaken, menawi kathah kalepataning atur saha solah bawa ingkang kirang nuju prana, kula nyuwun agunging pangapunten.
Pungkasaning atur, mangga kita sedaya nyengkuyung mugi ing warsa enggal samangke, kita tansah pinaringan kasarasan, kawilujengan saha barokahing Gusti Ingkang Maha Mirah lan saged nggayuh sedya ingkang dereng saged kalampahan, amin. Maturnuwun.

Teges tembung:
Pangajab, sedya : pepenginan
Yuswa : umur
Ngangsu kawruh : sinau
Pawiyatan : pamulangan, sekolah
Kalampahan : kelakon
Prana : ati
Solah bawa : tumindak

Kanjeng Kalijaga Minangka Budayawan

Ngrembug bab mekar-tumangkare kabudayan Nuswantara mligine Tlatah Jawa, Ikuora bisa dipisahake kelawan pasok-adhile Kanjeng Sunan Kalijaga, apadene para wali liyane. Sijining jejibahan luhur nyebarake Islam. Ing madyaning masyarakat, dudu ayahan kang gampang tegese mbutuhake pirang-pirang jurus lan srategi kang peng-pengan, luwih-luwih nedya nlusupake kabudayan mligi, marang kabudayan kang wus kenceng lumaku. Ing antarane tembang Ilir-Ilir.
Tembang Ilir-Ilir mengku teges kaya ngisor iki:
Ilir-ilir, ilir-ilir, tandure wus sumilir
Ngilir tandure, tandurane para wali lan mubaligh arupa winih agama Islam
Tak ijo royo-royo, dak sengguh temanten anyar
Ijo mujudake pralambanging Islam. Islam ngrembaka. Dak sengguh temanten anyar. Nalika semana Islam mujudake bab anyar kang mranani/nengsemi dijingglengi.
Cah angon-cah angon penekna blimbing kuwi
Kanjeng Nabi Muhamad SAW ngendika ana hadist ‘mutafaq ‘alaih kang wose saben-saben wong iku minangka juru pangon, besuk ana ngersa dalem Allah bakal ditempuhake (disegotrah) kabeh pakaryan olehe angon. Nanging kang dikarepake ana kekidungan iki, juru pangon yaiku para raja panewu bupati kang “angon rakyat” ageya padha nindakake rukun Islam (Menek Blimbing) blimbing alingir lima mujudake pasemoning Rukun Islam.
Lunyu-lunyu penekna, kanggo masuh dodotira
Kanggo menek blimbing (Rukun Islam) pancen lunyu tur rumpil, nanging tetepa ambudidaya, lan ngupiya, murih kasembadan anggegem, hengga sembada kang sinedya. Minangka kanggo amasuh “dodot” (kampuh). Dodot among den agem dening para ngaluhur. Ing jaman semana yen njamasi pusaka saperangan ana kang nganggo lerak, blimbing apadene jeruk pace. Ing kene mengku karep, kanggo anyuceni dodot, kudu ngupaya blimbing, kang anggone golek nganti oleh (Agama Islam) ora gampang.
Dodotira-dodoita kumitir bedhah ing pinggir
Dodotira (dodotmu), wus padha rusak, bedhah, karana cinampuran wewarah sasar kayadene animisme, kang ngolehake tumindak “Ma-Lima”. Agamanira tanpa adhedhasar lan alandhesan bab kang haq, apadene wahyu, nanging adhedhasar tahayul.
Donmono jlumatana kanggo seba mengko sore
Dondomana, (jaiten) sandhanganira kang rusak, sarana agama Islam. Kanggo cecepak samangsa sira tinimbalan sowan Allah. “Sesuk sore” mengku werdi yen umure manungsa iku tan kena kinira dawa-cendhake, sawayah-wayah bisa mati. Kita den ajab supaya wus sumadya sangu arupa ngrasuk Agama Islam.
Mumpung jembar kalangane, mumpung padhang rembulane
Mumpung isih ana wektu kanggo mertobat,pumpung isih amba jangkahe, enggala siyaga lan ageya hangrasuk Islam. Malah ngendikane kanjeng Nabi Muhamad: Nindakna limang perkara: Enomu sadurunge tuwa, Warasmu sadurunge lara, Jembarmu sadurunge ciyut, Sugihmu sadurunge mlarat, Uripmu sadurunge mati.
Suraka surak hore
Padha suka-suka sira kabeh sawise kenceng olehe gondhelan Agama Islam, muga pinaringan nugraha saka ngersa dalem Allah SWT.
(Kapethik saking Panyebar Semangat.2007.43:26)

Sengkuni

Sengkuni utawa Sakuni iku patih ing Ngastina. Sengkuni putrane Prabu Kiswara/Suwala/ Suprala. Sedulure ana papat, yaiku Prabu Gandara, Dewi Gendari, Harya Sarabasata, Harya Gajaksa.
Sesebutan liyane kajaba Seng¬kuni, Harya Suman, Trigan¬talpati, Suwalaputra. Sengkuni mapan ing Plasajenar. Gar-wane Sengkuni nama Dewi Sukesti. Peputra Arya Antisura, Arya Surabasah, Ian Dewi Antiwati. Dewi Antiwati dadi garwane Patih Udawa, pepatih ing Dwarawati.
Miturut crita, Sengkuni iku panjalmane Bathara Dwapara, dewa pangrusak, mungsuhe kautaman. Mula sengkuni iku watake culika, licik, drengki, srei, murang tata, waton sulaya, Ian seneng laku cidra.
Nom-noman Sengkuni aran Trigantalpati, satriya sing bagus. Wujude dadi elek, cangkeme mewek, marga disuwek¬suwek dening Patih Gandamana. Wektu samana padha-padha suwita ing Ngastina. Sengkuni kepengin dadi patih. Patih Gandamana, patihe Prabu Pandhu, dipaeka (difitnah) dening Sengkuni. Gandamana ing jeblungake sumur, dikrutuk gegaman Ian watu, banjur diurugi. Gandamana ora mati, males lava marang Sengkuni, banjur dijuwing-juwing kuwandhane.
Nalika Dewi Gendari dadi prameswarine Prabu Dhestarata, Sengkuni dadi patihe. Kalungguhane patih langgeng nganti jumenenge Prabu Duryudana (putrane Dhestarata karo Gendari). Kanthi rekadayane Sengkuni, Kurawa tansah kepengin nyimakake Pandhawa.
Ing Bharatayuda, kabeh senapati wis gugur (Bhisma, Karna, Durna, Salya), Duryudana bingung, nggetuni lelakone mung amarga kena pambujuke patihe ya Sengkuni. Sengkuni maju perang, nglepasake panah dadi ula maewu-ewu. Akeh para prajurit Pandhawa mati kacokot ula. Janaka mateg aji maruta, angin tumiyup nyingkirake ula-ula mau. Sengkuni pancen sekti, ora empan kabeh sanjata. Janaka kalah. Wrekudara bingung kabeh kadigdayane, aji-ajine ora bi: a mateni Sengkuni.
Kresna minangka titising Wisnu mangerti apa sebabe. Kabeh awake Sengkuni tau dilaburi lenga tala mula ora empan senjata. Dena sing ora kelaburan mung papan buwangane. Sawise mangerti pengapesane, Werkudara enggal nyandhak Sengkuni, diwalik awake, dalan buwangane disuwek nganggo kudu Pancanaka. Sengkuni mati sanalika.
Wosing budi pekerti :
1. Ngundhuh wohing pakarti. Sing biasa tumindak ala bakal nemoni ala, sing nandur kabecikan bakal ngundhuh kabecikan. Mula padha-padha tumindak, ayo padha tumindak sing becik, aja kaya Sengkuni.
2. Aja seneng mitenah, wekasane mung gawe bubrah.
3. Singkirana tumindak culika, licik, drengki, srei, murang tata, waton sulaya, Ian seneng laku cidra!
4. Sing tumindak ala bakal cilaka. -Tumindak becik kang bakal mulya.

Tes Calon Setetaris

Kanggo ngisi personalia sing lowong, durung suwe iki saweneh BUMN ngadani seleksi penerima¬an karyawan anyar. Salah sawijine posisi sing diincer para penglamar yaiku bagian sekretaris.0ra susah dicritakake mesthine wis padha ngerti yen kalungguhan dadi sekre¬taris, apa maneh ing BUMN sing gedhe kaya kalodhangan iki, klebu pagaweyan sing ber¬gengsi. Ora mokal lamun akeh sing padha pengin rebutan posisi kuwi.
Lagi kliwat sedina pasang iklan ana koran, wis teka puluhan surat lamaran. Nonton gla¬gat sing kaya ngono kuwi direktur dhawuh supaya nyetop pasang iklan. Cukup rang diva wae. Lan nyatane seminggu sabubare pasang iklan, bagian HRD (Human and Resource De¬partment) wis kebanjiran surat lamaran ana yen pitung puluhan cacahe khusus kanggo formasi sekretaris, durung posisi liyane.
Saka para penglamar kang mlebu rata-rata sarjana ekonomi uga ahli madya saka ibukota. Upamane disandhangi blazer abang, rok sandhuwure dhengkul punjul sekilan ngana kae, kelakon gawe semlenger sing ndulu. "Saora-orane bisa ngogak-ogak kalamenjing," komentare Dul Kemin, sat¬pam BUMN iki nalika diajak rerasan dening panitia se-leksi.
Ngepasi dina kang wis ditemtokake enggal diadani tes. Tes kapisan kawiwitan kanthi tes tulis materine pengetahuan umum, Tes Potensi Akademik (TPA) Ian pengetahuan kesekretariatan. Para peng¬lamar wis padha mlumpuk ing saweneh ruang seleksi, bakal melu tes tertulis kanggo ngukur kemampuan teoritis.
Sawise rampung enggal dikoreksi. Eloke ana penglamar Toro sing asile tes tulis kembar. Kang sepisan jeneng Arba¬niyah dene kang angka loro jeneng Yolan¬da Merdekawati. Pak Bandi Sukijo, ketua panitia seleksi enggal matur marang Pak Dulkirom, Direktur BUMN iku.
"Bos, asile tes nuduhake ana penglamar loro sing bijine jan padha plek," ature Pak Kijo kanthi ngoko amarga banget kulinane.
"Well, terusna tekan psikotes. Aku mung butuh sekretaris siji thok thil. Final test mung wong loro kuwi. Penglamar liyane dianggep gugur!"dhawuhe Bos kanthi manteb.
"Siap boss!"
Saka panglamar pitung puluhan kuwi akhire pancen mung wong loro sing entuk kalodhangan melu psikotes. Iki mesthi wae kesempatan emas kanggo kekarone. Kalodhangan kaya ngene iki klebu langka. Kabeh wis nyadhari jaman saiki yen arep golek gaweyan angele setengah mati pra¬sasat kaya nggoleki dom sing ilang aneng njero damen ing wayah bengi.
Cewek loro kuwi wis nampa surat pang¬gilan psikotes. Kekaroneteka ing bagian HRD saperlu melu psikotes, sepasar sawise nampa surat panggilan. Kanthi dhadha dheg-dhegan kekarone padha ngranti kaya ngapa wujude psikotes. Sing entuk panggilan mlebu dhisik yaiku Arbaniyah. Asing disebut Arbi ngono wae. Bocahe ayu katon lantip, pakulitane ku¬ning nemu giring rambute lurus diore sak¬gulu. Ana andheng-andheng sangisore lam-be. Manis banget eseme. Mlebu kanthi lang¬kah manteb sandhangane rapet Ian katon prasaja.
Sawise ditakoni werna-werna bab identitas Ian sapanunggalane nganggo
"Mbak, coba jawaben pitakonku sing sepele iki, loro ping loro pira?" pitakone Pak Kijo minangka anggota penguji.
Krungu pitakonan iki mesthi wae Arbi mesem. Ing atase sarjana kok ditakoni kaya bocah SD kelas Ioro wae. Dheweke ora enggal njawab mung mesem diampet.
"Serius, Mbak. Coba wangsulana loro ping Ioro ana pira?" Pak Kijo takon sepisan maneh.
"Genah papat ta, Pak", wangsulane Arbi isih karo mesem.
"Ora ana wangsulan Iiya?"
"Wiwit jamane mbahku loro ping Ioro ya genah papat. Titik!" wangsulane Arbi isih karo mesem.
"Cukup Mbak. Psikotes wis rampung. Sliramu kena muih. Tunggu seminggu sa¬wise psikotes iki bakal ana pengumuman Iiwat pos!"
"Matur nuwun, Pak"
Giliran kang kapindho Yolanda Merde¬kawati miebu ruang psikotes. Beda karo Arbaniyah, Yolanda iki bocahe putih mu¬lus, dedege lencir, rambute pendhek po-tongan Demi Moore. Mlebu wis wani nganggo rok mini. Penampilane wis trep kaya sekretaris profesional.
Lan kaya kang kapisan dheweke kudu njawab pirang-pirang pitakonan awal nganggo bahasa Inggris. Dene sing dadi gonge pitakonan yaiku pitakonane Pak Kijo. Pitakonan sepele sing nemtokake lulus lan orane psikotes kuwi.
"Sing pungkasan, Mbak, jawaben pitakonku, pira gunggunge loro ping loro?" "Loro ping loro Pak?"
"Iya"
"Aku manut wae. Pak Direktur mengkone ngersakne gunggunge pira. Yen pak Direktur negrsakne papat jawabe bisa papat. Nanging yen ngersakne patlikur utawa patang puluh aku ya mathuk-mathuk wae"
"Kok bisa?"
"Sekretaris rak mung pelaksana ta, Pak!?"
"Cukup, Mbak," jawabe Pak Kijo karo gedheg-gedheg.
"Matur nuwun Iho Pak!"
Yolanda uga terus dikon metu saka ruang psikotes. Hasil psikotes iki nyatane wis direkam Ian bakal ditintingi langsung dening Pak Direktur dhewe. Ing ruang Direktur, rekaman wawancara enggal kasan bab Ioro ping Ioro pira, Pak Direktur katon mesem. Ing batin panjenengane ngendikan ijen, "Iki sekretaris sing takgo¬leki. Iya cewek sing kaya ngene iki sing bisa diajak kerjasama nggrogoti dhuwit negara. Pak Direktur man¬thuk-manthuk Ian enggal wae mutusake.
"Jo . . . Kijo, aku wis bisa mutusake endi sing ditampa"
"Sing endi boss? Yen Arbi aku percaya bakal dadi sekretaris sing pasaja, lugu, jujur la bisa dipercaya dene yen Yolanda embuh aku ora bisa ngandhakake!"
"Sing takgoleki kuwi dudu wong jujur. Iki rak BUMN ta? Ora perlu jujur jujur merga wong jujur adate malah kojur. Karebene wae BUMN bangkrut, sing rugi
Yolanda!"
"Ha . . .?" Pak Kijo ngowoh krungu keputusane Sang Direktur.
"Ora susah nggumun, Jo! Mengko kowe bakal melu entuk cipratan. Sedhela maneh arep ana proyek gedhe":
"Lha kejaba yen kaya ngono kuwi Boss!" "Dhasar Durmagati!"
Kekarone terus padha salaman. Pak Kijo kanthi renaning wardaya enggal gawe surat panggilan mesthine kanggo Yolanda Merdekawati sing ora suwe maneh bakal sinengkakake ngaluhur dadi sekretaris BUMN sing dipimpin dneign Pak Dulkirom. Sokur-sokur, pangajake Sang Direktur, bisa munggah maneh drajate dadi 'sekretaris luar dalam'. *

(Kapethik saking kalawarti Panjebar Semangat)

Rama Badhe Kajumenengaken Nata

Wonten nagari namanipun Kosala. Kadhatoning rata amapan ing kitha Ayodya. Ingkang jumeneng nata asmanipun Dasarata. Nagari Kosala punika subur makmur, tats tentrem. Para kawula sami sager saras, kacekapan gesangipun. Sang Prabu Dasarata punika raja ingkang sugih. Ewadene panggalihipun boten tentrem. Punapa sababipun? Sabab panjenenganipun sampuh sepuh, nanging dereng. kagungan putra. Lajeng sinten benjing ingkang gumantos dados raja manawi penjenenganipun seda?
Sampun wongsal-wangsul dipunwonteni upacara mawi sesaji, nyuwun dhumateng Ingkang Aparing Gesang supados raja kagungan putra. Nanging dereng pinaringan.
Raja paring dhawuh dhateng para pandhita tuwin para punggawaning kraton, ngawontenaken upacara malih mawi sesaji ingkang langkung jangkep saha ingkang langkung kathah tinimbang ingkang sampun-sampun, nyuwun dhumateng Ingkang Akarya Gesang supados sang nata pinaringan kanugrahan putra.
Panyuwunipun kasembadan. Garwa tetiga lajeng sami nggarbini. Dumugi titi wancinipun para garwa sami babaran. Putranipun kakung sadaya. Dewi Kosalya peputra Rama. Dewi Kekeyi peputra Barata. Dena Dewi Sumitra putranipun kembar, inggih punika Lesmana tuwin Satrugna.
Kacariyos Rama punika sajatosipun dewa. Asmanipun Wisnu. Panjenenganipun manjanma, tumurun saking kayangan dhateng donya. Punika awit saking panyuwunipun para dewa sanesipun, jalaran para dewa punika sami boten tentrem, dipunganggu damel dening nata Alengka, ajejuluk Dasamuka utawi Rawana.
Putra sakawan punika pinaringan panggulawenthuh ing babagan maneka warni. Kawruh saha kapinteranipun perang ngedab-edabi. Langkung-langkung Rama tuwin Lesmana. Sadherek kekalih punka raket rukun, prasasat boten nate pisah. Para pandhita asring sami nyuwun tulung dhumateng Rama tuwin Lesmana, numpes wadya raseksa ingkang sumedya ngrisak patapan. Wadya raseksa kathah ingkang sami pejah, kawon dening Rama saha Lesmana. Ingkang boten pejah sami bibar mawut lumajeng ngupados wilujeng piyambak-piyambak. Temtu kemawon, ingkang sami pikantuk pitulungan remen sanget saha sami ngaturaken gunging panuwun. Ugi sami ngaturaken tandha panarimah awujud dedamel ingkang ampuh-ampuh.
Rama tuwin Lesmana saweg lelana, ngumbara dhateng ing pundi-pundi. Njajah dhusun nasak wana dumugi nagari sanes. Nalika samanten nglangkungi Nagari Widheha utawi Mantili. Ingkang dados raja ing ngriku asma Janaka. Kaleresan nagari Mantili ngawon¬tenaken sayembara: sok sintena ingkang saged menthang gendhewa pusaka kraton, badhe kapundhut mantu, pikantuk putranipun putri inggih punika Sita.
Kathah putra raja saking nagari-nagari sanes sami tumut sayembara. Sarni nyobi menthang gendhewa. Sami ngetog karosanipun piyambak. Nanging sami boten kasil. Punapa malih menthang, njunjung kemawon sami boten kiyat. Dumugi giliranipun Rama. Gendhewa dipuncepeng, dipunjunjung alon-alon, tuwin kapenthang kanthi gampil kemawon. Sakala gendhewa tugel tengah, swantenipun gumludhug kados mbudhegaken ingkang sami mireng.
Ingkang sami ningali gumun kagawokan.
Bagus Rama pikantuk Ayu Sita. Upacara wiwaha mawi pahargyan semuwa. Dangunipun ngantos pinten-pinten dinten. Prabu Dasarata ugi kepareng ngrawuhi pahargyan punka. Sasampunipun pahargyan purna, panganten kekalih tumunten kaboyong saking Nagari Widheha dhateng Nagari Kosala. Ing Nagari Kosala panganten kekalih inggih dipunsuba-suba mawi pahargyan mawarni-warni.
Kacariyos - Prabu Dasarata sampun sepuh sanget. Panjenenganipun kagungan kersa euggal-enggal lereh keprabon. Karaos bilih sedanipun sampun nyelaki. Rama ginadhang-gadhang nggentosi jumeneng nata. Nagari Kosala sampun cecawis ngawontenaken upacara jumenengan dalah pahargyanipun. Para punggawaning nagari, para kawula sami sengkut anggenipun tata-tata, manahipun sami gembira, awit pancen mila tresna dhateng calon rajanipun punika. Dhasar Rama punika sugih kawibawan, sugih kapinteran kaprigelan, pantes dipunsuyudi saha dipuntulad dening. tetiyang ing Kosala. Babar pisan boten wonten ingkang gadhah pangangen-angen bilih jumenengan punika badhe gagal. De-rvi Kekeyi damel ontran-ontran, damel gegering tiyang sanagari. Kados pundi kadadosanipun? Sumangga, sami maos cariyos salajengipun.
Katrangan :
1. jumeneng nata = dados raja
2. kawula = rakyat; tiyang kathah
3. panggalihipun = manahipun; atine
4. gumantos = nggentosi; nggenteni
5. sesaji sajen; saosan
6. dhawuh = paken; prentah
7. punggawa = pegawe; karyawan
8. kanugrahan = nugraha; ganjaran
9. kasembadan = kaleksanan; kalampahan; kadumugen
10. garwa = sisihan; bojo; semah
nggarbini = mbobot; ngandheg; meteng
11. reja = rame; ngremenaken
12. gumaredeg = gumarudug; gredegan; grudugan; dhateng sareng kathah
13. siyaga = tata-tata, sadhiya; cecawis; rumaitos; rumanti; rumantya; samekta.
14. busana = ageman; pangangge; panganggo; sandhangan
15. kanarendran = kanarendraan = kanataan = kaprabuan karajaan = kaprabon = cara raja
16. reja = rame; ngremenaken
17. gumaredeg = gumarudug; gredegan; grudugan; dhateng sareng kathah
18. siyaga = tata-tata, sadhiya; cecawis; rumaitos; rumanti; rumantya; samekta.
19. busana = ageman; pangangge; panganggo; sandhangan
20. kanarendran = kanarendraan = kanataan = kaprabuan karajaan = kaprabon = cara raja
21. ing ngarsanipun = ing ngajengipun; ing ngarepe
22. muwun = nangis
23. ngandharaken = njlentrehaken; nyariyosaken
24. teteg = Wag; kendel; boten ewah
25. rila = tulus; eklas
26. esthi = tujuan
27. murih = amrih; supados
28. rinujit = dipunrujit; dipunjuwing; dipunsuwek
29. gembleng = golong gilig; nyawiji
30. dipunprayogekaken = dipunpurih amrih prayogi utawi saenipun
31. pules = angler; kepati
32. wangsulan = walesan; balesan
33. lukar = cucul; ucul
34. ngrasuk = ngagem; ngangge; nganggo
35. klika = kulit kayu; klokopan kayu
36. mratelakaken = nerangaken
37. bekti = tresna
38. nggrubyug = tumut nyarengi tiyang kathah
39. nalangsa = nggetuni lelampahanipun ingkang sampun; rumaos apes
40. pambayun = pambajeng,; pambarep
41. idi = palilah; idin
42. pusara = tali; pangiket; pangreh
43. darma = kawajiban
44. kaprabon = kaprabuan; karajan; kanarendran; kraton; karatuan; krajan
45. raharja = makmur, karts.
46. minangkani = -maringaken
47. manggala = pangarsa; panggedhe; pangarep; pemimpin

Pasrah Temanten Kakung

Assalamualaikum Wr. Wb
Nuwun, kulanuwun, kanthi linambaran pepayung budi rahayu saha hangunjukaken raos suka sukur dhumateng Gusti Allah, Mugi Rahayua sagung dumadi, tansah kajiwa lan kasalira dhumateng kula tuwin panjenengan sadaya.
Nyuwun sewu awit kalepatan kula, dene anggen kula cumanthaka marak mangarsa hangempil kumadikan panjenengan ingkang katemben wawan pangandikan. Inggih awratipun jejibahan luhur. Kula pun Sasongko piniji minangka duta saraya sulih sarira saking panjenenganipun Bapak/Ibu Bambang Raharjo kula kadhawuhan nglarapaken putra calon temanten kakung, nakmas Bagus Sujatmika mugi katur panjeneganipun Bapak Aji Rujito sakulawarga.
Panjenenganipun Bapa Firman Wibisono ingkang jumeneng hangembani talang atur minangka sulih sarira saking panjenenganipun Bapak Aji Rujito ingkang winantu sagunging pakurmatan. Wondene menggah wigatosipun sedya sowan kula wonten ngarsa panjenengan.
Ingkang sepisan, ngaturaken sewu agenging kalepatan dene panjenenganipun Bapa/Ibu Bambang Raharjo boten saged nindakaken piyambak masrahaken putranipun calon temanten kakung, awit wekdak sapunika nembe nyandhang cepaka sawakul, pindhane kajugrugan gunung madu ingkang putra badhe palakrami. Pramila naming saged ngaturaken salam taklim mugi katur ing panjenenganipun Bapak/Ibu Aji Rujito ingkang lumantar kawula Kanthi pepuji mugi rahmating Gusti Allah tansah kajiwa wonte keluwarga Bapak/Ibu Aji Rujito sakuluwarga lan tetepa winengku ing suka basuki.
Jangkep kaping kalih masrahaken putra calon temanten kakung pun Bagus Sujatmika atmaja kakung saking Bapa/Ibu Bambang Raharjo ingkang pidalem ing Rejosari Gajahmungkur. Ingkang badhe kadhaupaken kaliyan rara Ayu Dewi Sulastri, Kenya putrinipun Bapak/Ibu Aji Rujito hanyarengi dinten Respati Palguna surya kaping 3 Januari 2007. Mugi-mugi tumapaking ijab mangke lumampah kanthi lulus raharja, saged atut runtut ayem tentrem, bagya mulya ingkang sinedya.
Ingkang pungkasan mbok bilih anggen kula sapangombyong anggen nglarapaken sowanipun penganten kakung kirang suba sita tuwin tatakrami, kersaa nglunturaken pangapunten ingkang ageng. Mbok bilih anggen kula matur minangka talangipun basa cewet kuciwane atur, kula tansah nyuwun agunging samodra pangaksami.
Wassalamualaikum Wr.Wb.

Tatacara Panggih/Temon Adat Kejawen








Tatacara panggih/ temon adap kejawen urut-urutanipun inggih punika (1) gantalan, (2) Ngidak Wiji Adi, (3) Mijil Suku, (4) Pupukan Toya Sekar Setaman, (5) Singepan Sinudur, (6) Bobot Timbang, (7) Ngombe/Nginum Rujak Degan, (8) Kacar-Kucur, (9) Dulang-dulangan, (10) Sungkeman.
Tumrap keratin Surakarta utawi Sala, kinanipun, pasrah-panampi panganten priya punika boten wonten.Menawi sampun sami celakipun, panganten sami ambalang gantalan. Pambalangipun panganten priya dhateng panganten putri kaangkah kapeneraken ing dhadha, punika werdinipun angener dhateng jantungipun estri. Anelakaken sihipun priya dhateng ingkang kaemong. Mila gantaling panganten priya winastan gondhang asih-gondhang tutur (gantal ingkang cinepeng penganten priya winastan gondhang tutur, dene gantal ingkang cinepeng panganten estri sinebat gondhang asih).
Sasampunipun sami mbalangaken gantal, panganten priya lajeng ngidak tigan ayam ngantos pecah. Punika werdinipun sageda ingkang dhaup anggadhahi turun. Kalimrah ugi dipunwastani “Ngidak Wiji Adi/ ngidak Wiji Dadi”.
Sukunipun panganten priya dipun wijiki panganten putri, punika minangka pratela bektinipun estri dhateng priya, dipunwastani “Mijil Suku”
Pupukan Toya Sekar Setaman, punika putri lajeng anyarati panganten putrid mawi cara tanganipun penganten putri kacelupaken ing toya sekar setaman kapupukaken ing githokipun penganten kalih-kalihipun. Punika minangka pracihna pitepanganipun penganten priya lan wanita ingkang sineksen dening Dewaning warih: Hyang Baruna(Kajawen) utawi Nabi Kilir (agami Islam).
Sinengepan Sinudur, panganten kajejeraken majenipun tumuju patanen, priya wonten tengen, putri wonten kiwa. Biyungipun panganten putri anggandheng panganten kekalih mawi sindur kasingepan ing pundhakipun, terus kaboyong dhateng patanen.
Bobot Timbang, saderengipun penganten linggih jejer wonten sangajengipun patanen, Bapa ngrumiyini linggih (lenggah)satengahing petanen perlu nindakaken tatacara Bobot Timbang. Tumindakipun, penganten priya nempel linggih ing dhengkulipun pupu tengen bapa, penganten putri ing dhengkulipun kiwa. Biyung linggih (lenggah). Sangajengipun sarwi pitaken (matur) “Abot endi bapake?” dipun wangsuli “Padha bae”. Punika tegesipun boten wonten bedanipun ing antawisipun anak piyambak kaliyan mantu. Kalajengaken ngabekten.
Ngombe Rujak Degan. Ngombe Rujak Degan mila mendhet rujak degan, anglajengaken pirantos siraman ing ngajeng . Tegesipun kajawi anyembuh reresik ugi dados saranaanyenyeger badan Mila salebeting tatacara punika, nalikanipun bapa nedha rumiyin, biyung pitaken”Kepriye rasane, pakne?”. Dipunwangsuli “ Seger sumyah nyumrambahi wong saomah.” Rujak degan lajeng kalorodaken biyung lajeng anganten priya lan estri.
Kacar-kucur. Pirantosipun sawernanipun arta kumrincing kacampur uwos jene, kacang kawak, kedhele kawak. Punika erdinipun anggemeni bandha minangka salah setunggalipun sarana kekah lan santosaning adegipun bale griya.
Dulang-dulangan, tata cara nedha sekul rending, kalimrah winastan dulang-dulangan, mengku kajeng pasemon manunggalipun priya-wanita.
Ingkang pungkasan Sungkeman, temanten kakung lan temanten putri sungkem dhateng tiyang sepuhipun.
(Kapethik saking Panyebar Semangat. 2007. 48:43)

Asal-Usul Alal Bihalal

Alal bihalal ana sing nyebut halal bihalal, jare mujudake tradhisine wong Jawa. Ing Arab dhewe ora ngenal babagan kasebut. Banjur kepriye mungguh asal-usule, lan kapan anane? Adat alal bihalal iki sing genah durung kocap ing jaman Wali Sanga samangsane Kraton Demak Bintara, uga ora tinemu ing nata binathara Mataram.
Alal bihalal kena diarani adapt anyar pasca jaman kamardikan. Miturut Ir. H. Sena Hadisumitra asal-usule adapt kaebut kawiwitan nalika ibukota pamarentahan dipindhah menyang Ngayogyakarta. Para panggedhening Negara melu boyong merlokake silaturahmi karo Sultan HB IX sarta kulawarga agung Kraton Ngayogyakarta. Awit asile rinasa becik bisa nyentosakaken persatuan lan kesatuan nasional, silaturahmi mau banjur sumrambah ing madyaning masyarakat dadi cikal bakale Halal Bihalal.
Versi liyane nyebut Halal Bihalal nembe tuwuh ing akhir kekuwasaane PB X, watara taun 1935-nan. Kaya andharan ing ngarep, saben nyedhaki Riyaya ing sala mesthi ana krameyan Maleman Sriwedari. Saka sakabehing wong dodolan ana saweneh pedhagang martabak bangsa India. Jongose pribumi Jawa. Tugase nggoreng lan nyurung grobag. Kerep-kerepe nggelar dagangane ing sangarepe gapura Sriwedari. Amrih larise, jongos mau bengak-bengok tanpa kendhat karo thang-theng nuthuki wajan nawakake dagangane tuwane, “martabak Malabar, halal bin halal, halal bin halal”. Awit akeh sing krungu, pakulinane jongos kasebut suwe-suwe ditirokake dening sadhengah wong, mligine bocah-bocah, “Martabak-martabak, halalbehalal”(Dra. H. Abdul Mun’im Apt. MM, 70 taun Drs. Sunarto Prawirosujanto, Rintisan Pembangunan Farmasi Indonesia, 1997:64)
Ukara mau sabanjure dadi popular banget. Dolan menyang Sriwedari ngepasi riyaya disebut halabihalal. Lunga saka ngomah nganggo sandhangan necis mertamu menyang tangga utawa sanak kadang uga diarani halalbihalal.
(Kapethik saka Panyebar Semangat.2007.46:8)

Ngleluri Budaya Ngrujid Kembar Mayang

Adat Jawa nalika ana palakrama (mantenan), mesthi digawekake kembar mayang, alesane minangka bukti yen priya (kakung) lan wanita minangka pasangan suami istri kang sah. Kajaba iku, nalika wis nindakake upacara kembar mayang, mula pasangan suami istri kasebut “mekar”. Mekar kang dimaksud, yaiku ngemu teges kang ana sesambungane karo duniawi. “Pasangan” kasebut bisa mekar utawa amber rejekine lan anake. Kanthi mangkono bisa urip kanthi bagya.
Kembar mayang duweni pitutur urip, sing nggawe kembar mayang banjur ora sembarang wong. Lan kudu nindakake maneka persyaratan. Ing antarane sesaji luwih dhisik kanthi adus kembang. Ora mung iku, sing nggawe kembar mayang uga kudu nganakake slametan. Tujuane supaya prosesi adicara temantenan lumaku lancar. Mula saka iku, sing nggawe kembar mayang yuswane becike sandhuwure 50 taun, ngono wae kudu duwe bojo.
(Kapethik saka Panyebar Semangat, 2007 : 40)

Tanpa Reboisasi 25 Tahun Maneh Indonesia Bakal Kentekan Alas

Penjarahan alas keri-keri iki njalari Per¬hutani rugi Rp. 50 triliun. Alas sing rusak banget Ian kudu enggal direhabilitasi ana 59 yuta hektare, dene sing wis kalebu rusak sekabehane ana 100 yuta hektare. Ing negara kita alase kabeh ana 235 yuta hektare, mengkono pratelane Soetiono Wibowo, Dirjen Rehabilitasi Lahan dan Perhutanan (RLPS) Departemen Kehutan¬an.
Saben taun alas sing rusak ana 2,8 yuta Ha. Yen ora dianakake rehabilitasi, 20 nganti 25 taun maneh Indonesia wis bakal ora duwe alas. Brasil, Indonesia Ian Nigeria, nduweni alas sing paling jembar sadonya. Nanging yen dijarah terus-2an, kita bakal padha karo negara liya, ora du-we alas. Sing wis rusak mau, sebagian gedhe wujud alas jati, sing maune tansah dadi contone model pelestarian alas sing diwiwiti taun 1905 dening pemerintah penjajahan.
Perhutani wis mbudidaya ndandani kanthi cara-cara : mbrastha kayu colongan, reboisasi, revitalisasi alas, pembangunan ekonomi masarakat sakiwa tengene alas, nata kawasan alas Isp.
(Kapethik saka Panyebar Semangat, 2005.15)

Pentas Seni Pahargyan 17 Agustus

Nuwun, para sesepuh, para pinisepuh dhusun Karangrejo. Para warga mudha - mudhi ingkang karoban ing raos bagya.
Para rawuh sedaya sumangga ngaturaken puji syukur wonten ing ngarsanipun Gusti, dene kita sedaya tasih kaparingan kalodhangan makempal wonten ing wedal menika kanthi wilujeng tanpa alangan satunggal menapa.
Kula minangka ketua panitya pangetan pahargyan dinten kamardikan Republik Indonesia ingkang kaping 65 Tanggal 17 Agustus tahun 2010 keparenga badhe matur wonten ngarsanipun panjenengan sedaya.
Ingkang sepisan, raos syukur konjuk ing ngarsaning Gusti ugi awit bangsa Indonesia sampun kaluberan berkah saha sih kanugrahanipun, awit kita sedaya saged nindakaken pahargyan pangetan Kamardikan kita ingkang kaping 65 tanggal 17 Agustus tahun 2010
Salajengipun kula ngaturaken panuwun dhumateng Bapak saha Ibu warga Kampung / Dhusun Karangrejo Ing mriki, awit panjenengan sadaya sampun kersa paring pisumbang awujud punapa kemawon, penggalihan, dana, tenga, ingkang sadaya menika saged damel regeng saha rancagipun acara pentas seni pahargyan pengeran dinten Kamardikan negari kita ing dalu menika.
Boten kasupen, atur panuwun tumuju dhumateng para putra-putri taruna mudha-mudhi ing Kampung / Dhusun Karangrejo Mriki, ingkang sampun kanthi rile legawaning manah, saiteg saeka kapti, makarya sesarengan saengga saged mujudaken acara pentas seni.
Ing wekdal menika kula gadhah pengajab, sumangga para ibu sami sesarengan nindakaken kuwajiban kanthi sae paring semangat dhateng para putra amrih saged nggayuh pepenginan ingkang luhur. Menawi saben kulawarga sae masyarakat nagari ugi dados sae.
Menika ingkang saged kula aturaken manawi wonten tetembungan ingkang kirang nuju prana saha solah bawa ingkang kirang trep kula nyuwun pangapunten Matur nuwun.

Gendera

Crita iki dakalami telung taun kepungkur nalika aku isih SMP. Dina iku Pak Agus minangka Pembina OSIS maringi dhawuh supaya sesuk dina senen para siswa padha teka gasik nganggo seragam lengkap sarta aja nganti lali nggawa gendera abang – putih amerga dina senen iku arep ana Kunjungan Presiden lan sekolahku kadhawuhan nyambat ing pinggir dalan, Pak Agus ngendikan sapa sing ora nggawa, bakal entuk ukuman.
Nganti tekan dina setu kanca-kanca padha bingung amerga durung entuk gendera amerga ing toko-toko sing cedhak wis padha entek dituku kelas-kelas liya lan sekolah-sekolah liya.
Tekan omah aku dadi mikir, mesakake kanca-kancaku yen nganti ora entuk gendera mesthi bakal diukum Pak Agus. Aku banjur kepikiran yen kabeh bakal dak gawekke saka kertas krep. Aku banjur tuku kertas krep warna abang lan putih. Minggu iku aku ora lunga-lunga mung jinggleng gawe gendera abang putih. Untung wae kangmasku sayang banget yen karo aku, aku direwangi nganti rampung.
Esukke aku mangkat sekolah karo rasa bungah tanpa kira, aku mikir mesthi kanca-kancaku padha seneng. Nanging apa kang kedadeyan, tekan sekolah kanca-kancaku wis padha nggawa gendera, jebul ora sangertiku kanca-kanca padha urunan lan ngakon Oki kancaku tuku gendera ing pasar Johar. Kuciwa banget atiku, nanging kabeh rasa dak pupus sing penting kanca-kancaku ora sida diukum Pak Agus.

Pambuka Mengeti Nuzulul Quran

Assalamu'alaikum warahmatullahi wabara katuh.
Bapak-bapak, Ibu-ibu, kaum muslimin Ian muslimat ingkang satuhu bagya mulya.
Mangga sesarengan ngaturaken pudya pudyastuti wonten ing ngarsaning Pangeran Ingkang Maha Agung ingkang sampun paring taufik Ian hidayah. Katandha kula panjenengan sami taksih pinaringan kasugengan saengga saged makempal wonten ing masjid ... mriki, saperlu ngawontenaken malem pengetan Nuzulul Qur'an.
Ing dalu punika tanggal 17 wulan Ramadhan tahun ... utawi tanggal ... wulan… panjenengan sadaya dalasan kula ngawontenaken pengetan pengetan Nuzulul Qur'an, inggih punika tumurunipun Kitab Suci Al Qur'an ingkang dipunturunaken dhumateng junjungan kita kanjeng Nabi Muhammad SAW ingkang salajengipun awujud Kitab Suci Al Qur’an ingkang sedaya wonten 30 Juz, 114 Surat ingkang dipunperinci dados 6666 ayat.
Matur nuwun sanget dhumateng para muslimin lan muslimat ingkang sampun kersa nglonggaraken wekdal ngrawuhi pangetan Nuzulul Qur’an ing masjid … Mriki.
Kaum muslimin saha muslimat ingkang minulya,
AlQur`an punika saestu mujudaken cepenganipun kaum muslimin lan muslimat. Allah SWT sampun paring pitedah leres dhumateng kita sadaya ngangge Al Qur`an punika. Pitedah punika prelu, awit lumampah tanpa pitedah temtu badhe manggih sasar lan susur. Ewa semanten, kathah para tiyang ingkang sami mboten kersa lan lumuh migunakaken pitedah wau. Najan Al Qur’an punika pitedah ingkang yekti, ingkang nyata lan sejati, nanging namung pilih-pilih tiyang ingkang angsal pitedahipun Allah SWT.
Wondene Al Qur’an minangka pitedah, lan kados pundi anggen kita tumindak sarana Al Qur’an, badhe kaandharaken dening Bapak Mubaligh … Saking… ing adi cara candakipun.
Mboten kintun saderengipun pengetan punika kula bikak langkung rumiyen kula ngaturaken agunging panuwun dhumateng sanak sedherek, tanggatepaling ingkang sampun ngentengaken sesanggan pangetan Nuzulul Qur’an ing wulan Maqhfirah punika.
Kula minangka panitia penyelenggara mboten saged ngaturaken piwales punapa-punapa, namung saged ngonjukaken pudyo pudyastuti wonten ing ngarsanipun Gusti Allah SWT angsala piwales sih kanugrahan ingkang matikel-tikel.
Pengetan Nuzulul Qur'an ing dalu punika kula bikak kanthi maos basmallah sesarengan sumangga,
Bismillahir rahmanir rahiim.
Mangga sesarengan ngathah-ngathahaken amal kesaenan wonten ing malem lailatul Qadar punika. Kanthi nindakaken siyam jama'ah taraweh wonten ing jamaah tarwehipun piyambak¬-piyambak.
Akhirahul kalam, billahit taufik wal hidayah,
Wassalamu’alaikum warahmatullahi wabarakatuh.

Basa Dhaerah Meh Cures

Basa daerah cacah 726 saka total 746 sing ana ing Indonesia ngadhepake cures merga ditinggal dening penuturure. Generasi mudha luwih seneng migunakake basa asing kanggo caturan saben ndina katimbang nglestarekaken identitas kedhaerahan mau. Bab iku dingendikakake dening Kepala Bidang Pembinaan Pusat Bahasa, Mustakim ing sela-selane acara Kongres Bahasa-bahasa Dhaerah Wilayah Barat ing Bandar Lampung. Wondene basa dhaerah sing isih ana, kandhane Mustakim, racake penuture saya suda. Miturut Mustakim, dinane iki kari basa dhaerah cacah 13 sing penuture luwih saka sayuta yakuwi basa Jawa, basa Batak, basa Sunda, basa Bali, basa Bugis, basa Madura, basa Minang, basa Rejang Lebong, basa Lampung, basa Makasar, basa Banjar, basa Bima lan basa Sasak. Wondene basa dhaerah sing penuture kari wong puluhan wae yaiku basa Halmahera lan basa Maluku Utara.
(Kapethik saking Panyebar Semangat.2007.47:6)

Jumat, 05 November 2010

Werkudara

Werkudara iku putrane Prabu Pandhu Dewanata Ian Dewi Kunthi sing angka Toro. Werkudara iku titisane Bathara Bayu. Awit putra angka loro, mula Werkudara uga sinebut putra panenggaking Pandhawa. Sesebutan liyane Bratasena, Bimasena, Haryasena, Bayusiwi, Jagal Abilawa, Kusumadilaga, Jayalaga. Kastriyane ing Jodhipati utawa Tunggul Pamenang.
Garwane telu aran Dewi Nagagini, Dewi Arimbi, Ian Dewi Urangayu. Karo Dewi Nagagini, 'peputra Raden Antareja. Karo Dewi Arimbi, peputra Raden Gathutkaca: Karo Dewi Urangayu, peputra Raden Antasena.
Raden Werkudara duwe pusaka aran Kuku Pancanaka, Gada Rujakpala, Ian Gada Lambita¬muka. Aji-ajine Bandung Bandawasa, Ungkal bener, Blabag Pengantol-antol, Bayu Bajra.
Kacarita laire Bratasena. Nalika bayi lair awujud bungkus. Kabeh gegaman ora tumama. Kang bisa mbedhah bungkus mung Gajah Sena. Bareng wis bedhah, bayi diidak-idak, ditlale, digadhing malah saya gedhe. Gajah Sena ditamani kuku Pancanaka, mati sanalika. Suksmane nyawiji karo Bratasena.
Bratasena utawa Werkudara iku ora bisa basa marang sapa wae. Dadi yen micara tansah ngoko. Sing dibasani mung Sanghyang Wenang lan Dewa Ruci. Sanajan mangkono Werkudara duwe watak setya tuhu marang guru, bekti marang ibu, teguh ing janji, bela bebener, mbrastha angkara, dhemen tetulung, tresna marang kadang, adil. Watak setya marang guru, dituduhake nalika dheweke diutus dening gurune Pendhita Durna goleh banyu Perwitasari ing tengah alas ing telenging segara. Kang sajatine Werkudara dialap patine, dijlomprongake. Nanging amarga setya bekti marang guru. Werkudara malah antuk nugraha, bisa ketemu marang guru sejati (Dewa Ruci), kang mahanani Werkudara bisa pinter tanpa guru maneh.
Tandha bektine marang ibune dibuktekake, kanthi merjaya Dursasana, getihe kanggo jamas rikmane Kunthi lan sirahe kanggo keset dening Dewi Kunthi (wacanen: Dursanana!). Tresna marang kadang, kabeh kadange tansah dibela lamun nuhoni bebener. Nanging yen luput, sanadyanta anake dhewe bakal diajar, kaya nalika Gathutkaca maling Pregiwa. Jebule Gathutkaca mung dipaeka sebab sing maling Gathutkaca palsu. Dhemen tetulung upamane nulungi Ratu Wiratha (wacanen:Matswapati).
Ing perang Bratayuda Werkudara dadi agul-aguling Pandhawa. Werkudara kang bisa mateni Dursasana, Sengkuni lan Duryudana. Sawise perang Bharatayuda, Parikesit wis jumeneng nata, bebarengan marang sedulur Pandhawa wis jumeneng nata, bebarengan marang sedulur Pandhawa liyane, ninggalake praja. Werkudara tiwas sumusul Sadewa, Nakula, lan Harjuna. Werkudara tiwas angka papat amarga nalika uripe seneng mangan, rada kasar, lan ora bisa basa.

Wosing budi pekerti:
1. Duwea watak satriyatama: luhur ing budi, seneng tetulung, adil, wani ing bebener, mbrastha angkara murka!
2. Bektia marang wong tuwa, luwih-luwih ibumu!
3. Dektia marang guru!
4. Tresna asih marang sedulur.
5. Darbea jiwa satriya kang dadi bentenging negara!

Mlaku Apa Anane

Dening Y. Rini T Puspo

Mlakua apa anane
tanpa tembung tanpa ukara
ujare pujangga: landhepe tembung
ngluwihi landhepe pedhang pitung panyukur
ukara iku
peprenesan kang karakit kanthi pulasan warna-warna
ngalembana golek ati
ngundamana nglarani
utawa malah dadi wisa kang ampuhe ngluwihi
wisane ula sawa

mlakua apa anane
tanpa tembung tanpa ukara
kareben uwal saka luput awit kurang empan papan
meneng!
jroning meneng tuwuh eninging rasa jatining sedya

wis ta, mlakua apa anane
tanpa tembung tanpa ukara
saupama kudu nywaea
elinga sesanti iki
lair iku utusaning batin

Omah Dhines Kang Kebak Wewadi

Kedadeyan dakalami nalika aku bocah-bocah nanging gita-gita ngayahi tugas ana luar Jawa yaiku Ku- ngandhakake kanthi emosi menawa pang Proponsi Nusa Tenggara Timur. Ka- omahe mentas dikrutuki watu. ya lumrahe petugas kang ngemban jeji- Kasus omah dikrutuki watu iku bahan, satekane panggonan dipapanake makaping-kaping ora mung pisan manggonomah dhines. Mengkono uga aku Ian kulawargaku, anak Toro karo si¬sihanku ibune bocah-bocah.
Nalika semana aku lagi bae teka dhog saka Jakarta dhines urusan gaweyan. Ibune ora lapuran kahanane bocah-bocah nanging gita-gita ngandhakake kanthi emosi menawa omahe mentas dikrutuki watu.
Kasus omah dikrutuki watu iku makaping-kaping ora mung pisan pindho. Luwih-luwih yen mbeneri aku ora ana ngomah. Nanging merga ibu¬ne karo bocah-bocah wis dakwenehi pangerten karo meneh padha mbuktekake dhewe menawa ora ana ujude, mula suwe-suwe wani ilang wedine. Yen pas keprungu ana gangguan kabeh padha nglumpuk dadi siji njur berdoa bareng-bareng dipimpin ibune bocah-bocah.
Sepisan aku mrangguli gangguan swara tanpa rupa iku yaiku nalika aku sakulawarga lagi bebarengan makam malam. Durung nganti ilang swarane krikil ngglindhing ana ndhuwur seng payon omah (payone seng dudu gendheng), aku wis brabat nyandhang lampu senter mbukak lawang mlayu metu. Payon omah lan sakiwa tengene karo ancer-ancer pernah tibaning watu daksoroti lampu karo dakjinggleng pandheng. Omah dakubengi bola-bali nganti kesel tetep ora ana tandha-tandha kang bisa kanggo ngudhari swara misterius iku. Anane sawise kedadeyan ing wengi iku gangguan swara tanpa rupa ilang musna sanalika tanpa ninggal tandha lan tilas sithitik-sithika.
Telung sasi saka kedadeyan iku, aku rumangsa anggonku nindakake kuwajiban luwih mantep semono uga kahanan kulawargaku katon teteg. Kaya adat perkulinanku saben bengi dakperlokake sembahyang nyuwun kewilujengan tumrap kabeh kulawargaku lan gancar lancaring pegaweyan.
Ing sawijining wengi nalika aku lagi sembahyang githokku mengkorok rumangsa ana glibeting uwong luwih saka siji ana mburiku. Wulu githokku nganti njegrik padha ngadeg. Merga rasane cedhak banget ana mburiku kepeksa aku noleh memburi kepingin ngerti sisihanku apa bocah-bocah kang nusul. Bareng cetha ora ana sapa-sapa aku nginguk ranjang peturonku, ibune bocah-bocah isih angler anggone ngaso. Anakku Eko lan Wiwit isih padha turu ana kamar liya. Cetha yen dudu kula-wargaku aku bali mapan ngrampungake anggonku sembahyang nganti tutug. Esuke aku ora crita karo ibune bocah-bocah nanging aku wiwit nggolek sisih melik sejarah pembangunane kantor lan perumahan klebu mula bukane asal usul lemahe sadurunge dibangun kantor. Nanging umume kanca-kanca kantor. Nanging umume kanca-kanca kantor ora ana sing ngerti, para senior kang luwih tuwa wis pensiun tur akeh kang wis kapundhut Gusti. Mula anggonku nlusuri kepeksa kandheg dhisig.
Ndilalah tanpa kanyana-nyana tepunganku salah sijining pimpinan instansi tur putra daerah nggatekake banget karo critaku. Tepunganku mau arane Pak AR. Bengine dheweke merlokake silaturahmi ana omahku malah bebarengan sembanyang nyatakake apa kang wis dak critakake. Dheweke manthuk-manthuk mbeberane critaku.
“Bapak nggak usah khawatir, mereka nggak berniat mengganggu. Menurut pengamatanku justru ingin minta didoakan. Melihat bapak setiap malam berdoa, mereka ingin ikut. Tapi nggak bisa karena sudah di alam lain. Maka mereka hanya dibelakang bapak ingin ikut dan minta didoakan….”
Sawise Pak AR nyritakake sejarah mula bukane areal tanah kang dibangun kanggo kompleks perkantoran iku, aku karo sisihanku sarujuk nganakake upacara cilik-cilikan nyuwunake pangapura muga roh kang durung mapan ana panggonan kang sakmesthine inggal bisa manggon ing papane.
Seminggu sawise upacara sembahyang kang uga ditekani pak AR, aku sisihanku lan pak AR rumangsa syukur jalaran roh kang saben aku sembahyang bengi padha ngglibet ana mburi wis ora ana maneh. Muga-muga wis diparingi panggonan kang sakmesthine ing alame.
Durung luwih enem sasi saka ilanging roh kang ngglibet ana mburiku lha kok ana kedadeyan maneh kang uga ora tinemu nalar. Sekawit pancen ora dakgawe rasa senajan aku krasa. Nanging bareng wis luwih kaping telu kedadeyane daktiteni saben jam enem sore, aku wiwit waspada anane ganda iku. Dadi dudu swara dudu rasa nanging ganda langu kang ambune kaya tetuwuhan ing tengah alas kang ora ditandur ana pekarangan. Ambune jan nduleg irung banget, kepara marahi mumet.
Ganda langu marahi mumet yen kesedhot irung iku tau disekseni kanca kantor kang pas mertamu. Kanca kantor mau kaget lan ora tahan ngambu ganda langu kang marakake mumet lan semaput. Mula banjur inggal-inggal pamitan bali ora bisa menehi keterangan pitakonku. Merga meh saben jam enem sore ganda langu ora enak mau mesthi teka, ibune bocah-bocah anakku lan pembantu dakwanti-wanti aja pisan-pisan dirasakake kepara ngambu wangi-wangian utawa ganda liyane kang bisa ngalahake ganda langu ora enak marahi mumet iku. Kanthi ngetog kabisanku, tangan nutupi irung nganggo kacu, aku metu ana njaba omah. Lawang ngarep ngiringan karo mburi tak bukak kabeh kareben hawa seger mlebu ngilangi ganda langu. Kanthi nyenyuwun marang Gusti Kang Maha Welas Asih, omah dakubengi bola-bola nganti ganda langu mau ilang kagawa angin. Kira-kira telung mingguan gangguan ganda langu mau lagi bisa ilang babar pisan. Ora lali aku sakulawarga ngaturake panuwun marang Gusti Kang Maha Kuwasa.
Wis meh setaun aku ngenggoni omah dhines ora ana kedadeyan apa-apa, lha kok sawijining wengi thukul kedadeyan anyar maneh nganti gawe girising wong sakomah Ruth pembantu bengok-bengok gawe kaget.
“Pak-pak-pak ada orang ada orang pak…..”
krungu swara wong undang-undang, aku karo sisihanku kang lagi turu nglipus kaget. Jranthal aku mlayu nuju asaling swara kamare Ruth pembantu. Nanging aku ora terus langsung ana kamare pembantu kang ana mburi nanging aku mlebu ana kamare anakku, saka kamarku yen arep menyang kamare pembantu ngliwati ruang tengah (ruang keluarga), ruangan mburi lagi tekan kamare pembantu. Supaya enggal bisa ngerteni apa sebabe pembantu bengok-bengok aku mangsuli saka cendhela kamare anakku kang luwih cedhak karo kamare pembantu. Aku mbengkok ngundang jenenge nganti dheweke ngerti yen aku wis tangi.
Dieterake ibune bocah-bocah pembantu ngyakinake niliki lawang mburi kang dak titi pancen isih kuncen kabeh. Banjur kang dadi pitakonan wewujudan uwong nganggo tutup rai ndemok lan mithes irunge pembantu mau playune lan ilange metu ngendi ora ngerti. Yen mung rekasaya gawe-gawe pembantu, ora mungkin. Jalaran yen pokale pembantu lawang di kunci maneh saka njero sawise uwonge sing nggodha mau metu, apa paedahe pembantu bengok-bengok njaluk tulung keweden kamigilan. Yen dheweke duwe karep ora becik luwih aman meneng bae ora susah bengok-bengok njaluk tulung. Dadi tegese pancen ana kedadeyan tenan kang dialami Ruth pembantu.
Nganti aku rampung nindakake tugas ana Kupang kedadeyan rena-rena kang rumangsaku kena diarani gangguan suwara, rasa, ganda lan rupa seprene isih dadi cathetan pengalanku kang tetep rapet sumimpen.

(Kapethik saking kalawarti Panjebar Semangat)

Penerbitan Buku Karya Sastra Jawa Perlu Dibangun

AJP Rosidi sastrawan kondhang kang uga Ketua Dewan Pembina Yayasan Kebudayaan “Rancage” uga nglairake rasa prihatine, dene buku-buku sastra dhaerah (klebu majalahe). Anggone nerbitake ora profesional, sebab mung kesurung dening rasa tresna basa lan sastrane bae sarta dianggep ora nguntungake penerbit. Mula perlu ana trobosan kanggo mbangun penerbitan buku sastra dhaerah, kang antara liya kudu kang ditandangi luwih profesional amrih bisa narik lan payu. Upamane: saperangan disebarake liwat sekolahan-sekolahan.
Penerbit buku lan majalah dhaerah kang modhale racake mung pas-pasan, pancen ngadhepi tantangan abot ing era pers industri kaya samengko. Penerbitan buku lan majalah basa Jawa lan Sunda upamane, akeh sing kukut, mung kari siji-loro sing isih urip, awit padha kentekan modal lan durung bisa narik kawigatene wong-wong sugih dhuwit kanggo nanemake investasine. Nanging lucune, malah akeh para konglomerat sing luwih ketarik mbiyantu kegiatan olahraga, tinimbang kegiatan budaya lan sastra kang asipat rokhani.
Nanging sing gawe bombong atine Ajip Rosidi, ing kahanan kang kaya mengkene tetela isih ana sing isih setya nulis karya sastra Jawa lan Sunda, kamangka honore ora mingsra. Iki ateges bakat-bakat potensial ing sastra dhaerah, ora bisa ngrembaka klawan sawernaning tantangan kang ora entheng kasebut. Mula dheweke sakanca lumantar Yayasan Kebudayaan “Rancage”, rumangsa pinanggil kanggo aweh pengaji-pengaji marang sastrawan Sunda, Jawa lan Bali ing saben taun.
Cundhuk karo jenenge, Rancage kang ateges kreatif, diajab hadiah sastra kasebut bisa aweh pamecut marang para pengarang sastra Sunda, Jawa lan Bali amrih luwih kreatif saengga bisa nglairake karya sastra unggulan.
Miturut panemune Ajib Rosidi pengaran “Rara Mendut” lan “Bulan Madu” iki: kanggo nglestarekake lan mekarake basa & satra dhaerah, luwih prayoga yen dipasrahake marang masyarakat sing ndarbeni. Klebu para pengarang, mesthine. Awit nyatane pemerintah dhewe isih durung tanggap. Dadi kira ora tansah nggantungake marang pejabat sing kawogan. Jalaran yen pejabate wis ganti, durung karuwan sang pejabat mau uga darbe kawigaten marang budaya, basa lan sastra dhaerah. Dene pembinaan lan pengebangane, kareben diurusi dening Pusat Bahasa. Nanging nyatane kiprahe Pusat Bahasa isih winates. Sing akeh lagi nganakake panaliten basa lan sastra dhaerah, durung ana grengseng kanggo nganakake pembinaan lan pengembangan.

(Kapethik saking kalawarti Panjebar Semangat)

Purwodadi Asale Gempur Rawa Dadi

PURWODADI, sawijining tlatah kabupaten wewengkon Propinsi Jawa Tengah, nduweni laladan kang jembare 2.011,26 km2. Sakprotelone wilayah dumadi saka alas jati (34%) dene 60% mujudake tanah pertanian lan permukiman. Sisane awujud tanah perkebunan, dalan, kali, lapangan, Ian tanah kuburan. Kabupaten kang mbawahi 18 kecamatan Ian kabagi dadi 280 deSa iki klebu daerah bera. Kahanan lemahe manut tata geografi, alur bagian for Ian kidul mujudake gugusan pegunungan kapur, sisih kidul Pegunungan Kendheng Ian sisih lor Pegunungan Kapur Utara. Dane alur lemah bagian tengah dumadi saka lempung.
Lemah cengkar ing kabupaten kang pate nyandhang jeneng Kabupaten Grobogan kanthi ibu kotane ing Purwodadi iki ora ngendhoni semangate para warga masyarakate. Nadyan ditanduri pari kurang subur, nanging mujudake penyangga kedelai nasional kanthi nyumbang 12% lan 41% tingkat Jateng.
Ing babagan pendapatan saka sektor pariwisata, sejatine obyek wisatane cukup ana. Kabupaten kang nduwe semboyan Bersemi (Bersih-¬sehat-mantap-indah) nduwe ora kurang saka 30-an obyek wisata kang perlu digarap. Obyek wisata kang wis kondhang kaya Bledug Kuwu Ian api abadi Mrapen kaajab bisa nuntun wisatawan menyang obyek-obyek Iiyane.
Purwodadi, kang dohe saka Sala apadene Semarang padha-padha 65 km iki, sejatine sugih obyek wisata keajaiban alam Ian wisata legenda. Malah kena diarani Purwodadi iku negeri legenda, awit patilasan¬patilasane. Kayata kraton Medhang Kamulan kang ing crita Jawa, rajane aran Dewatacengkar doyanane mangan wong lan kawusanane dikalahake dening Aji Saka, kecemplung segera kidul dadi baya putih, makame Ki Ageng Seta kang kondhang btsa nyekel bledheg Ian dianggep minangka kakek nmyange raja-raja Mataram satekane Surakarta lan Yogyakarta, patilasane Jaka Tarub kang kabare ngrabi widadari Nawangwulan. Keajaiban alam kaya Iendhut panas Bledhug iku was ana 3 (telu), yaiku Bledhug Kuwu, Bledhug Medhangkawit, lan Bledhug Kasanga. Semono uga anane api abadi Mrapen lan Sendhang Dhudhane.
Eman dene obyek-obyek wisata ing Purwodadi ora bisa moncer Ian kuncara. Kabeh mau awit kagawa saka swasana alame. Kaya obyek wisata Bledhug Kuwu upamane, lemahe kang panas Ian ngandhut uyah nyebabake sakiwatengene obyek kono ora thukul wit-witane. Aja maneh tetuwuhan gedhe, suket was ora urip, saengga kahanane panas ora ngepenakake para wisatawan. Semono uga obyek-obyek wisata arupa guwa ing pegunungan kapur, nadyan endah nanging lemah kapur kang putih ora penak ing sesawangan.

Musium Sepur Ambarawa

Karipta dening
Sugeng Wiyadi

swara sempritan thethulitan ing kadohan
sepur tuwa lumaku bebanjengan
nepusi dawaning ril napak tilas sejarah
Tinggalane penjajah
Ing musium iki
dakniyati ngeningake cipta
tumrap kusuma bangsa kang wis sumare
ambarawa nate dadi palagan gedhe
gerilyawan lan para pejuang
piyandel granggang lan sanjata saanane
gumrudug maju kalane udan mimis
ganda mesiu
getih abang malera
raga-raga gumlethak tanpa wilanga
ndhepani bumi pertiwi
tumbaling kamardikan
ing musium iki
sikilku konjem mring bumi
dhadha mbeseseg, jagad rinasa horeg
ing musium iki
geneya sliramu sajak ora preduli?
anggonmu lelendhotan saya nyumelangi
ngisik-ngisik bangkekan
nggunah panasing ati
adhuh, Gustiiii

SRENGENGE ISIH KAYA WINGI

Srengenge neng dhuwur mbun-bunan. Panase sumelet nrajang dalan-dalan. Bledug kumebul bareng karo plastik¬plastik sing kecer saka tong sampah mu¬ser-muser keterak angin. Bakul dhawet kuwi mikul angkringe ngener aspal dalan, ora maelu panase srengenge. Sedhela¬-sedhela tangane srikutan ngelapi kringet nganggo andhuk cilik sing disampirake neng gulu. Mlakune rikat.
Kaya adat saben, tekan pojokan pasar dheweke mandheg. Angkringe diselehna neng ngisor wit ringin. Ing kana wong¬wong wis dha ngenteni. Pancen seger, panas-panas ngombe dhawet neng ngi¬sor wit ringin sing adhem. Wong-wong kuwi enggal bae rebutan njaluk didoli dhawet. Wong-wong sing saben diva Sa¬ba pasar. Ana bakul, ana tukang becak Ian liya-Iiyane.
"Lha iki Kang Karjo!"
Bakul dhawet sing jenenge Kang Kar¬jo kuwi noleh. Neng mburine, Supardi sing gaweyane ider plastik kresek kuwi ngadeg karo nyekeli koran.
"Delengen koran iki! Isa maca ra? Iki rak gambarmu, Kang?"
Kang Karjo mandheg olehe asah-asah gelas. Tangane dilapi andhuk, banjur nde leng koran sing digawa Supardi. Wong¬wong liyane padha melu ngrubung.
"Wah iya! Kuwi rak Kang Karjo. Wah hebat temen )(owe, Kang? Isa mlebu koran barang!"
"Kene takwacakna! Dha rungakna!" Supardi wiwit maca koran kuwi. Kabeh dha ngrungokna. Ana sing nyambi ngom¬be dhawet. Wong-wong pasar sing dha pating sliwer, ora dipaelu. Urusane dhe¬we-dhewe.
Pancen. Wingi awan ana kampanye saka Partai Jagung. Pak Bejo, caleg partai politik sing akeh pendhukunge kuwi sing dadi juru kampanye Partai Jagung. Sawi¬se rampung anggone orasi, Pak Bejo mu¬dhun saka panggng mlaku tumuju mo¬bile, dikawal satgas nganggo klambi lo¬reng-loreng meh kaya tentara. Ing te¬ngahe dalan sadurunge tekan mobil, Pak Bejo mandheg pas neng ngarepe Kang Karjo sing nalika kuwi lagi mrema neng lapangan panggonan kampanye. Pak Bejo njaluk didoli dhawet sak gelas.
Wong-wong padha ngguyu. Eram, dene ana wong gedhe gelem ngombe dhawet saka bakul pinggir dalan. Mbarengi karo Pak Bejo nampani dhawet sa¬ka tangane Kang Karjo, ana wartawan sing njepret nganggo tustele, dipacak neng koran diva iki. Ing warta koran sing diwacakna Supardi uga dicethakna janji¬ne Partai Jagung. Suk yen sida menang pemilu, mesti bakal ngupayakna kesejah¬teraane wong cilik. Mula Pak Bejo pesen supaya kabeh dha nyoblos Partai Jagung, awit miturut Pak Bejo ya mung Partai Ja¬gung sing paling perduli karo nasibe rakyat.
"Sajake Partai Jagung bakal menang coblosan taun iki ya, Kang?" Kandhane Yu Tun bakul daging, karo njaluk imbuh dhawet maneh.
"Ya mbuh Yu. Sing menang sapa-sapa ya ben. Sing penting rega-rega murah, awake dhewe isa dodol, entuk bati, entuk duwit, supaya kendhile ora nggoling. Be¬ner gak Kang?" Supardi nglempit korane. Kang Karjo mung mesam-mesem.
"Wit mau kok mung mesam-mesem was ta, Kang?"
"Lha wis piye. Wong Partai Jagung menang aku ya tetep dodo! dhawet, ka-lahya-tetep dadi bakul dhawet. Aku mo¬no gak ngaya kok Di. Apa maneh sampek direwangi panas-panas dhedhe karo nggawa gendera, surak-surak ngana kae pa ra kesel? Ning malah beneran dhing. Wong mengko nek dha ngelak ya mesti tuku dhawet," Kang Karjo nyengenges.
"Lha yen kae entuk sangu, Kang."
"Iya, Kang. Adhiku wingi ya dikon melu kampanye, diwenehi kaos gratis, disangoni kon nggo tuku bensin, isih di¬wenehi mangan sisan."
"Wah, yen aku emoh. Milih Ian nyo¬blos partai kuwi rak hakku dhewe ta? Mo¬sok nganggo dibayar barang. Kuwi rak ora bener?" Kamto, satpam pasar sing kebeneran liwat melu-melu urun rembug.
"Yen aku geese as. Tak tamp'ani duwite, tak pangan segane, tak enggo kaose. Lha perkara nyoblos, rak sakarep¬ku dhewe ta? Wong neng njero kombong ya ora ana sing weruh endi sing tak co¬blos," Supardi nyauri. Sing liyane padha ngguyu. Karnto mesam-mesem.
Srengenge saya mingser ngulon. Wong-wong pasar wis padha mulih mba¬ka siji. Bakul-bakul padha ngukuti da¬gangane. Semono uga Kang Karjo. Ang¬kring dipikul krasa entheng, tandhane dagangane entek. Kari ngetung pira ba¬thine. Wis genah mengko bojone bakal seneng bisa blanja nggo sesuk esuk. Anake sing mbarep bakal nuduhake kartu SPP sing wis ditandhatangani petugas TU nganti tekan sasi iki. Lan adhine uga melu seneng merga bakal entuk tas anyar.
Mung kuwi sing ana ing angen¬angene Kang Karjo, bisa urip tentrem nyukupi keperluwane anak bojone. Mula dheweke wis ora patiya nggagas berita koran diva kuwi. Berita sing aria gambare dheweke, dipotret wartawan bareng karo wong penting, caleg Partai Jagung. Kuwi kabeh ora patiya penting kanggone Kang Karjo. Butuhe Kang Karjo nalika ana kam¬panye Partai Jagung wingi, ya mung arep dodolan dhawet wae. Nyepaki wong¬wong sing dha mbengokke yel-yel, sing dha kepanasen neng lapangan, sing dha ngelak lan kepengin ngombe dhawet.
Nanging meksa wae sanajan mung arep dodolan dhawet, sithik akeh Kang Karjo uga krungu apa sing diomongna Pak Bejo neng panggung nalika kampanye. Ora beda karo partai-partai liyane sing rtganak¬na kampanye, janji-janjine nuwuhake peng arep-arep marang wong-wong cilik kaya dene Kang Karjo. Mula apa sing dirungok¬na kuwi uga nggawa angin pengarep-arep neng atine Kang Karjo.
Bakal anane kemajuwan ekonomi, uripe wong cilik sing bakal oleh kawigaten saka pemerintah, rega-rega bakal bisa "dijang¬kau"masyarakat, sekolah bakal mura mba-yare. Sak ora-orane bakal ana perubahan mbuh sithik, mbuh akeh. Kaya ngono peng-arep-arep wong-wong kaya Kang Karjo. Pengarep-arep kuwi terus ngrembaka ing atine Kang Karjo, mula nyambutgawene saya sumringah, awit bakal anane kahanan sing luwih becik kanggone wong-wong cilik. Sapa ngerti.
Awan kuwi, kaya saben dinane Kang Karjo mlaku rikat mikul angkring. Sedhe-la-sedhela tangane ngelapi kringet ngang¬go andhuk cilik. Meh nyedhaki prapatan tumuju pasar, dumadakan ana swara sirine kaya sirine ambulan saka mburine. Kang Karjo ora pati maelu. Paling-paling ambulan saka rumah sakit, mengkono batine Kang Karjo. Mula dheweke tetep nerusake lakune menyang pasar.
Nanging sing liwat jebul arak-arakan kendharaan. Ngarep dhewe pit montore pak polisi sing gedhe kae. Ana loro mlaku kiwa Ian tengen dalan. Sirine sing muni kuwi ya sirine saka montore pak pulisi. Neng mburine ana kendaraan rodha papat werna ireng, ditututi mobil-mobil liyane. Kang Karjo kaget, meh was dheweke kejlu-ngup diterak gruduge rombongan kuwi, menawa ora enggal-enggal minggir. Ang-kringe diselehake. Malah ana santen sing wutah barang.
Kang Karjo ngelus-elus dhadhane. Isih begja dagangane ora ketumpleg. Dheweke namatke rombongan mau nganti ilang saka pandeleng. Isih kober weruh yen neng nje¬ro mobil ireng sing ngarep dhewe mau je¬bul Pak Bejo caleg Partai Jagung sing mbiyen nate ngombe dhawete, sing nate janji bakal luwi wigati marang wong cilik. Cedhak karo panggonane Kang Karjo ngadeg, ana cagak tilpun sing ndhuwure dinggo naleni span¬dhuk ana tulisane 'Se/amat atas di/antiknya Pak Bejo sebagai ketua DPRD."
Srengenge isih kaya wingi. Panas sume¬let nrajang dalan-dalan. Pak Bejo nerusake laku mikul angkringe, dodol dhawet neng ngisor wit ringin mburi pasar. Neng kana wissarraSupardi sing dodol plastik kresek pak-pakan mubeng nawani bakul-bakul. Yu Tun sing uga isih ngungkal peso ngirisi ga¬jih. Lan Kamto satpam pasar, sing ngunci regol pasar nalika srengenge wis manglung mengulon.

TEMBUNG TANGGAP “NA”

Sing arep takcritakake iki, kedadeyan nalika aku sekolah ana ing SGB Ambarawa tahun 1954. Dene critane mangkene:
Wulangan sore jam kapisan wulangan Basa Jawa. Guru Basa Jawa asmane Pak Sla¬met. Pak Slamet iki yen mulang senenge guyon Ian sok crita nggladrah ora ana sam¬bung rapete karo wulangan. Mula ana sawiji¬ning murid aweh pepeling marang kanca¬kanca sakelas, sadurunge Pak Slamet rawuh mangkene:
"Kanca-kanca, iki wis meh ujian, mula yen mengko Pak Slamet rawuh ngajak guyon, aja ditanggapi." Liyane manthuk setuju
Saka kadohan rawuhe Pak Slamet wis keprungu, awit agemane cara Ngayogja, yaiku blangkon mondholan, rasukan surjan (ana sing ngarani klambi sogok upil), nyam¬ping an selop kulit. Tindake, selope rada dilarak teklek-teklek ing tegel teras. Lan angger tekan lawang kelas mesthi ngendika mangkene, "Kene, Kang!" Lan biasane bocah sakelas nyauri, "Inggih".
Nanging sore iki bocah sakelas meneng kabeh. Karo mlebu Pak Slamet ngendika, "Eee wong tuwa dinengake". Terus nyeleh¬ake buku-buku Ian tepake (bekas wadhah rokok srutu) ana meja guru. Mbukak tepake, nglinting, disumet, diserot karo dhawuh, "Goleka tembung tanggap na, contone tina¬puk, tinabok Ian sapiturute, saka ngarep urut".
Sawenehe murid njawab, "Jiniwit", Pak Slamet dhawuh, "Ya terus". "Tinendhang", "Ya terus", "Jinegal"; "Ya terus."
Bareng tekan tengah kelas bocah bocah nemoni Pak Slamet mang kene, "Binukak; jinimpit; lininting; kinempak; sinumet; sinerot; sinebul, ginuwak, jinupuk".
Tekan kene Pak Slamet nyetop, "Hup, hup! Ginuwak jinupuk kuwi maksudmu tegesane ya?? Wong tuwa dha digarap!!"
Geer bocah sakelas guyune ambrol.
Apa tumon mau ngajak meneng kok malah sakelas nyekakak kabeh.

(Kapethik saking kalawarti Panjebar Semangat)

WONG BANYUMAS BUNGAH, BASA JAWA MLEBU SMA

SAWISE suwe Basa Jawa ora dadi mata pelajaran ing bangku SMA, bareng taun 2005 iki mlebu ing bangku SMA minangka salah sijine mata pelajaran, ana rong penemu yaiku penemu sing pro Ian kontra. Olehe pro amarga mesthi bae kanthi mlebu ing bangku sekolahan Basa Jawa bakal Iuwih ngrembaka, tun-dhone bakal lestari tetep urip ing Indo-nesia iki. Dena sing kontra, salah sijine jalaran kontra amarga tenaga pengajar sing dianggep mumpuni kang mulang ing SMA kurang, yen ora oleh disebut ora ana.
Ngono antara liya panemune Surya Esa (Budayawan), Drs Iswandi (Guru SMA), Drs Budi Pratikno, MSc (Dosen Unsoed) kang kasil dicathet dening pe¬nulis.
Kanggo ngawekani panemu kang ka¬ya mangkono, durung suwe iki manggon ing gedhong Korpri, Dinas Pendidikan Kabupaten Banyumas ngadani Sosialisasi Basa Jawa Masuk SMA. Sing dieloni dening sebageyan guru-guru SMA, guru SMP Ian guru-guru SD. Nara sumbere antara Iiya Dr Fathur Rokhman, M. Hum salah sijine dosen ing pawiyatan luhur kota Purwokerto. Kang Ahmad Tohari Budayawan Banyumas sing ngripta Ronggeng Dhukuh Paruk.
Dr Fathur Rokhman, M Hum kanthi irah-irahan Ngangkat Guru Banyumas Liwat Budaya Jawa ana 5 bab sing dituturake yaiku Terminologi Basa Banyu¬mas, Penutur Sejati, Gunane Basa Jawa Banyumas, Kahanan Kebebasan Ian Re¬kayasa Kebahasan.
Terminologi Basa Banyumas miturut Fathur Rokhman iku dumadi saka linguistik Basa Jawa dialek Banyumasan, Basa Jawa Banyumas Ian Basa Jawa Non Standar. Sarta Popular utawa kawentare Basa Jawa Banyumasan, Basa Jawa Non Joglo, Basa Jawa Pego, Basa Jawa Re¬ang Ian Basa Jawa Wong Penginyongan.
Penutur Sejati ditegesake wong sing dilahirake, Ian wong sing digedhek¬ake ing tlatah Banyumas (Banyumas, Purbalingga, Banjarnegara, Cilacap, Ian sebageyan Kebumen). Wong-wong sing ndhukung Basa Jawa Banyumas, Keturun¬an wong Banyumas, Ian wong sing nga¬ku wong Banyumas senajan lair Ian di¬gedhekake ora ana ing tlatah Banyumas.
Gunane Basa Jawa Ba¬nyumasan ana 4 yaiku alat se¬sambungan utawa komunikasi ing tlatah Jawa (Banyumas), lambang jatidhiri daerah, alat sesambungan ing kahanan kang ora resmi utawa informal, Ian alat kanggo nyebarake (trans¬formasi) budaya Banyumas.
Kahanan Kebahasan ka¬hanan basa Jawa Banyumasan yen dijtentrehake ana pirang-¬pirang bab antara liya yen nga¬nggo basa iku ora mung cukup siji nanging luwih saka loro (dwi basa) Ian uga nganggo basa¬basa manca. Kejaba saka iku saben-saben wong Ian uga ku¬lawarga bisa milih basa endi sing arep dinggo kanggo sesam¬bungane ing kulawarga, pendi¬dikan, agama, budaya Ian se¬srawungan karo masyarakat.
Rekayasa Basa nganggo basa minangka salah sijine laku urip iku ora mung lesan nanging uga tulisan kang perlu rekayasa basa. Antara Ilya bab ejaan, lek¬sikal, istilah, parama sastra. Basa Jawa uga basa sing nduweni kalung¬guhan, piguna, drajat, Ian uga nduweni penutur dhewe.
Ahmad Tohari ing kalodhangan iku mratelakake yen "Genah wis barang nyata wektu siki Basa Banyumas lagi mo¬fahi neng sing duwe. Sing kaya kiye ge¬nah ora memper, mulane ora apik ang¬ger terus kebanjur!!" Nganggo Basa Banyumasan Ahmad Tohari crita yen wong-wong Banyumas sing umur¬umurane 40-50 taun akeh sing padha ora "undhag" ngomong Banyumasan. Apamaneh sing isih bocah TK tumeka bocah SMA.
"Kiye sing salah sapa angger udu inyong padha kap/ak, sing ora padha nggop/e maring basa pusakane para le/uhur??"
Miturut Ahmad Tohari kenangapa pa¬dha isin, ora gelem, ora bisa nganggo Basa Jawa Banyumasan? Ana pirang¬pirang perkara antara Ilya yaiku tata ba¬tine (mind set) wong Banyumas dhewe. Sing dimaksud tata batin isih akeh wong Banyumas duwe anggepan yen Banyu¬mas iki mujudake tinggalane penjajah (Landa, Iuwih-Iuwih jajahan Mataram).
Pancen wiwit biyen tlatah Banyumas iku dadi tanah jajahan wiwit saka Wira¬saba (eks Karesidenan Banyumas) dija¬jah Pajang, Demak, Mataram, Kasuna¬nan Surakarta.terus Walanda. Dadi mem¬per yen wong Banyumas padha kena ing penyakit sindrom jajahan. Mangka pe¬nyakit sindrom jajahan iku duwe tenger utawa titikan padha duwe rasa andhap asor yen diadhepake wong Iiyane Banyu¬mas, upamane bae wong manca, wong wetanan (Yogya, Solo). Rasa andhap asor (minderwadigheid) marang wong Solo, Yogya iku nyatane tilas majikan (nagarigung/peryayi) Ian wong Banyu¬mas ngrasa dadi kawula alit/wong tani/ pidak padarakan).
Rasa kaya ngene iki sing marakake yen wong Banyumas wadi ngripta-ngrip¬ta utawa ngarang-ngarang nganggo basa Banyumasan, yen ngarang ya nganggo basa dhialek nagarigung. Mu-lane pengarang-pengarang kayadene Bangun Sukono (tilas wartawan Parike¬sit/Bernas) Siwandi Dwi Nadi (sering nulls berita ana PS) padha ora wani nulls fiksi utawa cerkak kanggo majalah¬majalah Basa Jawa. Kekarone padha mlayu menyang karangan Basa Indo¬nesia.

(Kapethik saking kalawarti Panjebar Semangat)

Wong Jawa Ilang Jawane

Disebutake ing ramalan Jayabaya sing kaloka: Kali ilang kedhunge, pasar ilang kumandhange, wong lanang ilang kaprawirane, wong wadon ilang wirange Ian wong Jawa ilang jawane. Pak Suryo Warsito ngandharake yen wong Jawa ilang jawane iku sabenere wis wiwit 371 taun kepungkur, yaiku nalika Sultan Agung ndhawuhake (dekrit ratu ?) owah-owahan taun Jawa sing asale manut petungan Syamsiah (taun Saka) diganti petungan Kamariah (taun Jawa) wiwit tanggal 8 Juli 1633 M utawa tanggal 17 Kasa 1555 Saka. Wiwit dina iku wong Jawa dipeksa ninggalake taun Jawa sing asli yaiku taun Saka, didadekake bareng karo taun Hijriyah. Tanggal 1 Sura dibarengake tanggal 1 Muharom, mung angka taune nerusake taun Saka. Mesthi wae saben taune umure luwih cendhak H diva, saengga nganti seprene wis kacek 11 taun karo taun Saka.
Nalika taun 1926, wis dianakake owah¬-owahan ing paugeran nulis aksara Jawa, diarani wewaton Sri Wedari: dianakake aksara rekan Ian taling tarung palsu. Owah-owahan iki bisa ditampa tanpa masalah dening wong Jawa. Rong taun sawise iku, tanggal 28 Oktober 1928, kanthi anane Sumpah Pemuda, menjunjung bahasa persatuan, Bahasa Indonesia. Wektu semana ana pilihan loro sing bisa dadi bahasa persatuan, yaiku: siji, basa Jawa merga akeh dhewe penuture Ian sijine basa mlayu sing wis ngembrah dienggo komunikasi wong sa Nuswantara. Kanthi kepilihe basa Melayu dadi basa Indonesia, rasane pancen pas banget. Kabeh basa Daerah ora ana sing rumangsa menang, kabeh rumangsa kalah. Kita ngrumangsani, pilihan mau pancen pas! Negara kita duwe basa persatuan sing ditampa kanthi aklamasi, tanpa protes. Yen negara Iiya kaya India upamane, basa nasional isih bermasalah, basa kita wis sukses megar tanpa alangan.
Wong Jawa sing kaloka gedhe toleransine, gelem ngalah Ian kalah. Basa Jawa ora dadi basa nasional, ora papa. Mung wae nyatane tanggal 28 Oktober 1928 dadi pathokan (tonggak) sejarah wong Jawa ilang jawane sing kaping pindhone. Mung sajroning wektu kira-kira 76 taun, basa Jawa kocar-kacir, yen ora arep diarani ajur nganti meh-meh mati. Kanggo generasi penerus basa Jawa wis dudu basa Ibu. Mbaka sithik bocah-bocah wis padha ora bisa basa krama sing becik. Kalebu ing kutha Ngayogyakarta Ian Surakarta, akeh bocah yen ditakoni dening wong tuwa nganggo basa Jawa, anggone njawab milih nganggo basa Indonesia, jalaran ora bisa krama. Gandhengane wis cetha, tulisan Jawa saya ora dikenal, disingkur. Tulisan ]awa wis mati tenan! Wong Jawa wis ilang jawane tenan!
Isih ana gandhengan sing ora kurang wigatine yaiku babagan budi pekerti. Ana unen-unen, bahasa menunjukkan bangsa. Yen sinau basa Jawa, wis mesthi budi pekerti kejawen uga melu disinau, awit ing wulangan basa Jawa uga katut diwulangake unggah ungguh Ian tata krama. Kanthi mengkono, wong sing basa Jawane isih ganep, saora-orane piwulang budi pekerti becik isih melu dingerteni. Isih perlu
Mbaleni tulisan Jawa gagrag anyar, sabenere pertu apa ora? Penulis duwe panemu yen bab iki isih tetep perlu. Senajan tulisan Jawa minangka basa tulisan saiki wis mati, nanging kita wajib setiyar, wajib nindakake iradat. Jalaran kodrat saka Kang Maha Kuwasa lagi bisa kita weruhi yen kahanan wis kedadeyan. Kita durung ngerti apa sing bakal kelakon. Sapa ngerti ana olak-aliking jaman. Saora-orane tulisan Jawa gagrag anyar minangka usaha pelestarian sabisa bisane, sinambi ndedongi marang Pangeran muga-muga tulisan Jawa bisa ngrembaka maneh.

(Kapethik saking kalawarti Panjebar Semangat)

“Dina Kasih Sayang”, Valentine Day

Tanggal 14 Pebruari wis dianggep dadi diva kasih sayang. Kita ora ngerti, dening sapa Ian wiwit kapan diva iku ditetepake mangkono.
Manut sawijining sumber, tembung Valentine asale saka tembung
Valentino, sawijining Uskup ing abad III Masehi. Tahun 270 M, Kaisar Lupercus saka Romawi nglarang wong-wong rabi (nikah) merga njalari para priya ora padha gelem maju perang, ngeboti kulawargane dhewe-dhewe. Uskup Valentino ora sarujuk, banjur ngundang pasangan-pasangan remaja sing lagi padha lelumban ing katresnan, dinikahake ing grejane. Valentino dipikut Ian dikunjara dening Kaisar. Saka pakunjaran Valentino tansah ngirimake pesen-pesen cekak - kaya SMS jaman saiki - sing ngandhut isi kasih sayang marang umate. Sadurunge diukum mati, Valentino isih kober kirim layang marang tunangane sing diakhiri nganggo tembung "from your Valentine". Mbok menawa iku sing njalari saiki ing kartu Valentine sok ditulis "Your Valentine" Ian "My Valentine".
Cetha yen tradisi Valentine's day mung barang impor sing saiki wis ngembrah utamane ing kutha-kutha Ian ing kalangane remaja sing lumrahe lagi padha gandrung kapirangu . Katresnan utawa kasih sayang sing sabenere universil, wis malih mung kanggo gandrung-tan. Acara sing ana uga sipate komersial Ian konsumtif : pesta ing hotel mewah, hadiah-hadiah, hidhangan lsp sing didominasi werna jambon (pink) identik karo kembang mawar, coklat Ian abang nom sing racake pancen disenengi para remaja.
Pancen para remaja isih lagi megar Ian "mencari bentuk". Jaman globalisasi ndadekake informasi apa wae padha teka liwat media cetak Ian elektronik nganti tekan ing sadhengah papan. Para remaja akeh sing lali karo kapribadene dhewe, gampang nampa kanthi mentahan bab-bab saka Barat sing dianggep luwih modern kalebu ekses-eksese sing konsumtif, cengkah karo piwulang agama, etika lan kapribaden, kayata gegandhengane priya Ian wanita sing dudu muhrime nganti tekan sex bebas.
Yen kita niti jaman kepungkur, wong Jawa pancen kalebu sing gampang nampa kabudayan Ian piwulang apa wae saka negara manca, flanging ora ana sing ditampa tanpa "dijawakake". Agama Hindhu, Budha, Islam, Nasrani Ian Kong Hu Cu kabeh bisa ditampa dening wong Jawa nanging mesthi dijawakake, lire dilarasake karo pangerten Ian adat tradhisi sing lumaku ing tanah Jawa. Kabeh agama mau mesthi wis ora persis karo asline, flanging wis ngejawa, wis mambu Jawa.
Semono uga kabudayan kaya Mahabarata, Ramayana Ian crita Menak sing asline saka India Ian Arab, bisa megar ngrembaka nganti nyawiji karo kabudayan Jawa saengga crita-crita mau kaya-kaya asli lan kedadeyan ing tanah Jawa. Yen cetha-cetha iku kita bandingake karo asline, nyata yen wis akeh banget bedane karo sing ana ing tanah Jawa. Semono uga Hadrah, Dhibak Ian Berzanji sing asale saka tanah Parsi, yen isih ana ing tanah asale mesthi wis ora padha karo sing ana ing Indonesia.
Ana sing duwe panemu yen kepinteran Ian samubarang sing "Barat"Iuwih bisa njamin kanggo ngolehake rejeki / dhuwit. Ilmu teknologi, ekonomi, kesenian Isp kabeh Iuwih payu dole tinimbang ngelmu Ian kabudayan Jawa. Panemu ngono mau senajan ora mutlak, pancen kaya ana benere. Nanging apa bab mau banjur dadi alasan nganggep halal (menghalalkan) kanggo nyaplok kabudayan impor kanthi mentahan tanpa dilarasake karo kabudayan kita dhewe ?
Dina kasih sayang sabenere uga ana apike. Sapa sing ora butuh kasih sayang ? Kita butuh katresnan sing universil, kaya katresnaning biyung marang anake, katresnan marang sapadha-padha, uga marang basa Ian kabudayan kita.. Yen Valentine's day mung dimaknani pesta-pesta, kirim-kiriman hadiah Ian kartu sing sarwa jambon apamaneh nganti sex bebas, kita mesthi ora sarujuk.
Adhedhasar apa sing katur ing ndhuwur mau, rasane luwih becik yen Valentine's day dilarasake karo kapribaden kita, ora cengkah karo etika Ian agama sarta laras karo panguripan bangsa kita Aja mung hura-hura kaya sing saiki Iumrah diprangguli ing masarakat utamane generasi mudha. Kita butuh acara dina kasih sayang sing ora keri jaman nanging cocog karo kapribaden Indonesia.

(Kapethik saking Kalawarti Panjebar Semangat)

Ngurip-Urip Industri Bathik Solo

BATHIK Solo pranyata isih urip. Dele¬ngen wae, nalika dina-dina sadurunge riyaya Idul Fitri 1425 H kepungkur, Pasar Klewer kang minangka pasar bathik ing kutha Solo kebak warga masyarakat kang padha blanja kain bathik kanggo keperluan Lebaran. "Pancen biasane sadurunge Le¬baran, kita tansah kelarisan bathik," mang¬kono pratelane Bu Slamet, sing nduwe to¬ko grosir bathik ing Pasar Klewer, Surakarta durung suwe iki.
Kutha Surakarta utawa kutha Solo sali¬yane dikenal minangka kanthi sesebutan kutha Bengawan, uga kondhang disebut¬sebut minangka kutha bathik. Lan bathik dadi identitase kutha Solo, saengga ora aneh manawa nalika kita lumebu ing kutha Solo ing sangarepe Pasar Kleco, Surakarta wis dipapag kanthi ananing patung wanita kang lagi mbathik. Patung iku kayadene minangka tetembungan sugeng rawuh kanggo para sedhulur kang arep mlebu kutha Solo, kutha bathik kang kawentar iku. "Pemerintah Kota Surakarta terus ngu¬paya kanggo gawe majune industri bathik ing kutha Solo, sebab menawa bathik Solo bisa maju saliyane nguntungake warga ma¬syarakat kutha ki, uga bathik bisa minangka identitas Ian jatidirining kutha Solo," mang¬kono pratelane Walikota Surakarta H Sla¬met Suryanto marang wartawan PS du-rung suwe iki.
Salah sijining rekadaya kanggo ngurip¬urip bathik, Walikota Surakarta Slamet Suryanto uwis gawe surat edaran marang para andhahane supaya manawa diva Jumat, para pegawai negeri ing lingkungan Pemerintah Kota Surakarta wajib nganggo bathik. Kanthi mangkono para pegawai ing lingkungan Pemerintah Kota Surakarta padha nduweni rasa tresna marang bathik. Kanthi mangkono bathik Kutha Surakarta tetep bisa urip, amarga masyarakat nduwe¬ni rasa tresna marang prodhuke dhewe.
Saliyane iku, Pemerintah Kota Surakarta uga ndadekake kampung Laweyan, kang tekan saiki isih dikenal minangka sentra industri bathik ing kutha Solo, didadekake desa wisata. Para wisatawan mancanegara Ian domestik kang teka ing kutha Solo diajak saliyane bisa nekani obyek-obyek wisata kutha Solo, kaya Kraton Kasunanan Surakarta, Pura Mangkunegaran, Pasar Klewer, Museum Radya Pustaka utawa Pasar Antik Triwindu uga diajak mlaku-mlaku menyang kampung Laweyan. Ing kono saliyane bisa mampir ing toko-toko bathik, uga bisa ndeleng kepriye prosese gawe bathik. Malah para wisatawan bisa nyoba kepriye carane bathik.

(Kapethik saking Kalawarti Panjebar Semangat)

Kamis, 04 November 2010

Selasa, 02 November 2010

Aksara Jawa

Wacanen pawarta mawa aksara Jawa ngisor iki!

? [r[boIssi.

?sbenTaunHlsSi=ruskHn ;2,8;[akT/,[y[nHorfiank[k[r

Abilitsi ;20;taunM[nh*]sil\,I[nFo[nsiAln\!i[griA,

fu[wnialsSi=pli=jemB/s[fov,nzi=[ynFijrhterusTersSn\,kitbklPdk[ro

negrliy,[aorfu[wals\,si=wisR|skMausebgiynGe[dwujufHlsJti,si=mau[ntnShfdfi[co[nTo[n[mo[dlPeXsTriynHlsSi=fiwiwitTitaun\;1905;[fni=pemerinThpenJjh,

pe/autniwisHmB|fifyfnFniknQicrcrb]sTkyu[co[l=ozn\,

[r[boIssi,[rp+ itlissi als\,pemB=zunNn\E[ko[nomims-rkt

Skiwteze[nNals\,ntkwsSnHls\.